Obezite ve fiziksel aktivite düzeyleri ile kentlerin morfolojik özellikleri arasındaki ilişki
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURÇAK KARLI
Danışman: Ebru Çubukçu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kentlilerin fiziksel aktivitede bulunma eğilimi hem dünyada hem de ülkemizde son yıllarda azalış göstermektedir. Bireylerin sağlığını olumsuz yönde etkileyen bu durumun önlenmesi için mekânsal tasarım yoluyla fiziksel aktivitenin teşvik edilmesi gerekmektedir. Tez kapsamında, fiziksel aktivitenin en kolay erişilebilen türü olan "yürüyüş davranışına" ve yürüyüş davranışını etkileyen "kentlerin morfolojik özellikleri" konusuna odaklanılmıştır. Yürüme davranışı verileri TÜBİTAK 116K358 No.lu projeden elde edilmiştir. 184 öğrencinin 7 günlük seyahat günlüğü, akselerometre ve KKS verileriyle, CBS temelli analizler yapılmıştır. Gençlerin yürümeyi tercih ettikleri/etmedikleri sokakları gösteren aktivite haritalarına dayanarak; tez kapsamında yaya yoğunluğunun çok ve az olduğu bölgeleri temsil edecek toplam dört alan seçilmiştir. Seçilen alanların morfolojik özellikleri çok sayıda değişken üzerinden karşılaştırılmıştır. Morfolojik analizlerde sokak ağı, yapı-sokak ve yapı adası-sokak ilişkisi incelenmiştir. Kentsel morfolojinin bu temel elemanlarına ek olarak, arazi kullanım ve doğal çevre özellikleri de irdelenmiştir. "Sokak ağı"; mekân dizim, "yapı-sokak ilişkisi"; bina yoğunluğu ve tipleri (mekân matrisi), arazi kullanım özellikleri (çeşitlilik ve erişilebilirlik), karşı-konum, mekânsal kapalılık (SVF), "yapı adası-sokak ilişkisi"; AwaP ve IC parametreleriyle ölçülmüştür. Doğal çevre için, NDVI ve eğim analizi yapılmıştır. Özetle, mekânın yapısını anlamaya yönelik kapsayıcı ve güncel teknikleri kullanan morfolojik analizler CBS aracılığıyla nesnel bir şekilde yapılmıştır. Böylece, 34 morfolojik parametrenin alanlarda ne düzeyde değiştiği karşılaştırılmalı olarak değerlendirilmiştir. Tüm değişkenler için oluşturulan hipotezler Ki-Kare, Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis ile test edilmiştir. Sonuçlar literatürdeki bulguları kısmen desteklemiştir. Bu tez çalışmasında mekânsal dokunun kişilerin yürüyüş davranışını henüz tasarım aşamasındayken ne derece desteklediğini irdeleyebilecek özgün ve nesnel yöntem önerilmiştir. Yöntemin akıllı kent uygulamalarına ve sonraki akademik çalışmalara örnek olması beklenmektedir.