Günümüzde sosyal bir kimlik olarak oyuncunun belirleyenleri ve role yansımaları

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı (Konservatuvar), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İBRAHİM GÜNGÖR

Danışman: ASLIHAN ÜNLÜ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Oyuncu tiyatronun başat unsurlarından biri olduğu gibi en tartışmalı unsurlarından da biridir. Oyuncu-oynama ilişkisi çağdaş araştırmalarda yoğun olarak ele alınmaktadır. Oyuncunun tartışmalı 'kim'liğinin oynamaya yani bazen bir karaktere bazense sadece performatif bir icraya denk gelen 'rol'e etkisi sanat, tiyatro ve estetiğin alanı dışında da belirlenimlere sahiptir. "Günümüzde Sosyal Bir Kimlik Olarak Oyuncunun Belirleyenleri ve Role Yansımaları" başlıklı bu doktora bitirme çalışması oyuncuya, günümüzde önemli bir analiz aracı haline gelen 'kimlik' kavramı çerçevesinde bakmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla oyuncu ve kimlik ilişkisi 'sosyal kimlik' alanında bir araya getirilmektedir. Ayrıca çalışma süresinde sosyal kimlik belirleyicileri olarak bilinen değer, statü ve 'rol' anahtarları ile oyuncunun toplum içerisindeki konumlanması ya da konumlandırılması analiz edilmektedir. Tarih öncesinden günümüze 'toplumsal sorumluluk taşıyan', 'kutsal' ya da 'toplumdışı' olarak ifade edilen üç ana kimlik özelliği oyuncu için izlekleri sürülen başlıklar olarak kullanılmaktadır. Kimliğin tarihsel dönemlerde algılanma biçimlerini de izleyerek yürütülen çalışmada tarih öncesinden 1800'lere uzanan dönem verili kimlikler dönemi olarak işlenmekte ve bu dönemde oyuncunun sosyal kimliğinin ona tahsis edildiği, çoğunlukla iradi olarak değiştirilme şansı olmadığı gösterilmeye çalışılmaktadır. 1800 sonrasından 1980'lere uzanan süreç ise inşa kimlikler olarak ele alınmakta ve bu dönemde kimliklerin bir verili görev ya da amaç çerçevesinde inşa edildiği düşüncesinden hareketle, oyunculuk kuram, uygulama ya da araştırmacılarının nasıl bir oyuncu kimliği inşa ettikleri analiz edilmektedir. Tüm bu sürecin hazırladığı altyapının sonrasında ise icat kimlikler dönemi olarak ele alınan günümüzde, oyuncu kimliğine miras kalan özellikler ve yeni toplumsal kuruluşun belirleyiciliğinde oyuncunun sosyal kimliğinin nasıl şekiller aldığı ortaya konulmakta ve bunun rol/performansa yansımaları yorumlanmaktadır.