COVİD-19 pandemisinin birinci basamak sağlık hizmetlerini sık kullanan hastaların başvuru sıklığına etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEMİHA NUR MANDACI
Danışman: TOLGA GÜNVAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Aile sağlığı merkezleri gerek kolay ulaşım gerekse tanıdık bir hekimle görüşme isteği açısından bireyler tarafından sıkça kullanılmaktadır. Her bireyin sağlık hizmetlerinden yararlanma sıklığı çeşitli faktörlere bağlı olarak değişmektedir. Bazı bireyler daha fazla sağlık hizmeti kullanmaya eğilimlidir. Sağlık sistemine sık başvuran hastalar başvuru sayısı, iş yoğunluğu ve maliyet açısından önemli bir yer tutmaktadır. Bu çalışmada da birinci basamak sağlık hizmetlerini sık kullanan hastaların başvuru sıklıklarının COVID-19 pandemisinden etkilenip etkilenmediğinin araştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Kesitsel analitik tipte olan çalışmamız Mart 2019 – Şubat 2020 tarihleri arasında Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı'na bağlı 10 ve 11 No'lu Eğitim Aile Sağlığı Merkezleri'nde gerçekleştirilmiştir. Bir yıl içinde 10 ve üzerinde başvurusu bulunan 18 yaş ve üzerindeki kişiler çalışmaya dahil edilmiştir. Bürokratik/yönetsel başvurular (ehliyet, evlilik, askerlik vb), enjeksiyon, pansuman vb. için gelenler, gebeler ve herhangi bir iletişim problemi olanlar hariç bırakılmıştır. Bu kriterleri sağlayan 482 kişinin hepsine ulaşılmaya çalışılmıştır. Katılımcılara, hastaların sosyo-demografik özelliklerini, tıbbi özgeçmişlerini ve COVID-19 pandemisi ile ilgili düşüncelerini ölçen sözel analog skalayı içeren hasta veri formu uygulanmıştır. Bu form ASM ortamında yüz yüze veya telefonla uygulanmıştır. Araştırmanın verileri IBM SPSS vers. 26 programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Verilerin istatistiksel değerlendirilmesinde p<0,05 anlamlı olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya 10 No'lu ASM'den 158 kişi, 11 No'lu ASM'den 132 kişi olmak üzere toplam 290 kişisi dahil edilmiştir. Katılımcıların %74,8'i (n=217) kadın, %25,2'si (n=73) erkek olup, yaş ortalamaları 50,3±11,6'dır. Katılımcıların pandemiden önceki ortalama başvuru sayısı 13,45±3,83'tür. Pandemiden sonraki ASM'ye ortalama başvuru sayısı ise 7,74±4,88 olup pandemiden önceki döneme göre anlamlı bir şekilde düşüş olmuştur (p=0,000). Katılımcılar pandemiden önce ASM'ye sık başvuran hastalardan oluşmaktadır. Bunların %32,1'i (n=93) pandemiden sonra da sık başvurmaya devam etmiş olup başvuru sayıları yılda 10'un üzerindedir. %67,5'inin (n=197) başvuru sayısı yılda 10'un altına düşmüştür. Kronik hastalığı olanların pandemiden önceki ortalama başvuru sayısı 13,80±3,97, kronik hastalığı olmayanların 12,54±3,32'dir. Kronik hastalığı olanlar pandemiden önce istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde daha sık başvurmuşlardır (p=0,012). Pandemiden sonraki ortalama başvuru sayıları ise kronik hastalığı olanlarda 8,20±5,06 iken kronik hastalığı olmayanlarda 6,58±4,19'dur. Pandemiden öncesiyle benzer şekilde kronik hastalığı olanlar kronik hastalığı olmayanlara göre daha sık başvurmuşlardır ve bu istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. (p=0,011). Antidepresan ilaç kullanımına bakıldığında ise kullananların pandemiden önceki ortalama başvuru sayısı 13,28±3,64; kullanmayanların ise 13,52±3,92'dir. Pandemiden sonraki başvuru sayıları ise antidepresan ilaç kullananların 6,81±4,21 iken antidepresan ilaç kullanmayanların 8,14±5,10'dur. Antidepresan ilaç kullananlar ile kullanmayanlar arasında pandemiden önceki başvuru sayıları açısından anlamlı bir fark bulunmazken (p=0,627), antidepresan ilaç kullananlar, kullanmayanlara göre pandemiden sonra istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde daha az başvurmuşlardır (p=0,033). Sonuç: Çalışmamızda ASM'ye sık başvuran hastaların başvuru sıklıklarının pandemiden etkilenip etkilenmediği araştırılmış olup, katılımcıların pandemiden sonraki başvuru sayıları, pandemiden önceki döneme göre anlamlı bir şekilde düşüş göstermiştir. Kadınların ASM'ye daha sık başvurdukları görülmüştür ancak iki cinsiyet arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Kronik hastalığı olanlar her iki dönemde de kronik hastalığı olmayanlara göre daha sık başvurmuşlardır. Sağlık sistemine sık başvuran hastalar başvuru sayısı, iş yoğunluğu ve maliyet açısından önemli bir yer tutmaktadır. Bu sonuçlar ışığında, sık başvurunun nedenlerini araştıran daha geniş çaplı araştırmalar yapılmasının ve tekrarlayan başvuruların önüne geçilmesinin gerekli olduğunu düşünmekteyiz.