Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2002
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ORHAN KESER
Danışman: GÜRCAN KONAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ill ÖZET Madencilik, inşaat ve diğer alt yapı işlerinde yapılan patlatmalar sonucu pek çok problem ortaya çıkmaktadır. Bu yazıda kalıcı şevde meydana gelen hasarları önlemek amacıyla geliştirilen kontrollü özel patlatma teknikleri üzerinde durulmuştur. Kalıcı şev oluşturulması gereken işletmelerde delme-patlatma çalışmalarının birim maliyeti azaltılmaya çalışılırken yapılan patlatma çalışmaları kalıcı şevi olumsuz yönde etkilemeye başlamıştır. Bu nedenle kalıcı şevlerdeki hasarları önlemek amacıyla geliştirilen kontrollü özel patlatma yöntemlerinin uygulanması kaçınılmaz olmuştur. Kontrollü özel patlatma teknikleri açık maden işletmelerinde, yol şevlerinde, tünel kazılarında, baraj inşaatlarında ve kanal kazılarında kaya fırlamaları sonucu oluşan hasarları ve kalıcı şevde meydana gelen geri kırma, son kırma gibi hasarları önlemek amacıyla kullanılmaktadır. Kontrollü özel patlatma teknikleri hat delme yöntemi, yastıklamalı son kesme patlatması, son kesme patlatması, ön kesme patlatması, kombine yöntemler ve kanal patlatmalarında kullanılan kontrollü özel patlatma metodu başlıkları altında incelenmiştir. Hat delme işleminde kazı hattı boyunca düzenli olarak delinen tek sıra, birbirine yakın ve şarj edilmemiş küçük çaplı delikler kullanılarak patlatmanın birincil etkisinin kesilebilmesi için, ayrıca patlatma nedeniyle ortaya çıkan bazı şok dalgalarının yansıtılması için güçsüz bir tabaka oluşturulur. Yastıklamalı son kesme patlatmasında patlatma işlemi, ana patlatma sonucu oluşan patlatılmış malzeme kazıldıktan sonra, tamamen sıkılanmış ve şarjı delik boyunca düzenli olarak dağıtılmış delikler kullanılarak yapılır. Son kesme patlatmasında, son kesme deliklerinde ve son kesme deliklerine en yakın sıradaki ana patlatma deliklerinde şarj miktarı azaltılmıştır. Son kesme patlatması delikleri ana patlatma deliklerinden daha yüksek bir gecikme süresi ile ateşlenir. Ön kesme patlatmasında son kazı hattıIV boyunca nispeten birbirine yakın, az şarjlı, sıkılanmamış delikler kullanılmaktadır. Ön kesme delikleri, ana patlatma deliklerinden daha düşük bir gecikme süresiyle ateşlenir. Kombine metotlarda farklı metotlar birlikte kullanılmaktadır. Kontrollü kanal patlatmasında dikdörtgen delik düzeni kullanılır ve orta delikler daha fazla şarj edilirken, yan delikler hafif olarak şarj edilir. Kontrollü patlatma delikleri üstten darbeli, paletli tip delik delme makineleriyle ve 38 ile 64mm'ye kadar olan delik çapları için 25 ile 38mm arasındaki tij çapları kullanılarak delinmektedir, Gurit, Elbar 1 dinamiti, Emülite 100, Emülite 150, Gom II A-l dinamiti ve infılaklı fitil kontrollü patlatmalarda kullanılan bazı patlayıcılardır. Kontrollü patlatmalarda ateşleme elemanı olarak infılaklı fitil, Nonel kapsül gibi elektriksiz ateşleme elemanları ve gecikmeli elektrikli kapsüller kullanılmaktadır. Bu yazı kapsamında Borçka Barajı projesi bizzat yerinde incelenmiştir. Borçka projesinde başarılı sonuçlan olan kontrollü patlatmalardan alınan değerlere göre ortalama özgül şarj miktarı baraj inşaatı için 0,352kg/m2 ve yol yapımı için 0,288kg/m2 olarak hesaplanmıştır. Yazılı kaynaklardan Birecik Barajı kaya kazılarında, Aitik açık işletmesinde ve Tarsus Ayırımı-Gaziantep Otoyolu T2 Tüneli'nde kullanılan kontrollü patlatma tekniklerinin uygulanmasına ait bilgiler verilmiştir. Sonuç olarak iyi bir kontrollü patlatma yapılabilmesi için dikkat edilmesi gereken kontrollü patlatma yönteminin, delik çapının, delik düzeninin, patlayıcı maddenin ve ateşleme elemanının seçimidir. Kontrollü patlatmanın ideal koşullan jeolojik yapıya da bağlı olarak deneme yanılma yoluyla bulunur. Kullanım yerine bağlı olarak bazı değişiklikler yapıldıktan sonra kontrollü patlatma kullanılarak birçok uygulama alanında başarılı sonuçlar elde edilebilmektedir.