Mimarlık ve sanat ilişkisinde mekân üretim pratikleri üzerine bir irdeleme

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HİDAYE TOSUN

Danışman: FERHAT HACIALİBEYOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Mimarlık disiplininin temel konusu olan mekân ve onu var eden bileşenler; mimarlık ve farklı sanat dallarının iş birliğine konu olarak, mekân olgusu ve üretme yaklaşımlarıyla kavranabilmektedir. Bu bağlamda; mekânın sanatla ilişki kurma yöntemlerinin bugünkü konumunu anlamak ve yorumlamak için tarihsel süreç içerisinde mekân ve sanat kavramlarına değinmek önem taşımaktadır. 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyılda mimarlık ve sanat ilişkisinin irdelenmesi sonucu mekân olgusunda iki farklı yaklaşım ön plana çıkmıştır. İlk yaklaşım biçimi, var olan mekâna farklı bir katmanla sanatsal aktivitenin eklenmesi; diğer yaklaşım biçimi ise mekânı kurgulamada sanat ve mekânın birlikte ele alınmasıdır. Eylem ve söylem alanlarında örnekler içeren iki yaklaşım biçiminde eylem alanı; söylem ifade etmeye göre eylemin baskın olduğu mekânı kurgulama biçimi; söylem alanı ise, eylem ve söylem ilişkisinde söylem üzerinden eylem karşılığı olan mekânların söz söyleme, fikir üretme/sunma gibi amaçlar için mekânın aracı olarak kullanılması olarak tariflenmektedir. Mimarlık ve sanat ilişkisinin mekân olgusunda irdelenmesi sonucu üretim pratiklerinin aktör odağında şekillendiği gözlenmiş ve üretim pratikleri aktörler üzerinden yöntemsel olarak çözümlenmiştir. Analitik çözümleme sonucu üretim biçiminin doğrudan iş birliği ve dolaylı iş birliği olmak üzere iki türlü gerçekleştiği sonucuna varılmıştır. Doğrudan iş birliği; mimar ve sanatçının diyalog halinde olmasını; dolaylı iş birliği ise zamana yayılan süreçte mimar ve sanatçı arasında doğrudan iletişim olmadan, aktörün mekânı üretme biçimi ve sanatın mekânda bulunma biçimi üzerinden sağlanmaktadır.