Ayvalık, Altınova'daki Türk Devri Mimarisi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BELKIS ÖZEL GÜNEŞ

Danışman: Şenay Özgür Yıldız

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Balıkesir ili Ayvalık ilçesine bağlı Altınova mahallesi Karesioğulları Beyliğine bağlı bir kaza iken Karesioğulları'nın Osmanlı topraklarına dahil olması ise Bergama kazasına bağlı bir nahiye olarak karşımıza çıkmaktadır. Bölgede bir liman olması bünyesinde birçok mimari yapı bulundurması sebebiyle köklü bir tarihi geçmişe sahip olduğunu göstermektedir. Var olan mimari yapıları incelediğimizde ise Erken, Klasik ve Geç Dönem Osmanlı mimarisinin izleri görülmektedir. Günümüze ulaşan ve ulaşamayan yapıları ele alırsak önemli bir ticaret merkezi de olduğunu söyleyebiliriz. Ayvalık'ta 18. Yüzyıl sonrası ticaretin buraya taşınması ve gelişmesi ile Altınova bu yüzyıllarda ticaret anlamında geri kalmıştır. 15. yüzyıldan Cumhuriyet dönemine kadar Altınova, Ayazmend adı ile karşımıza çıkmaktadır. Ancak buraya ne zaman ne için Ayazmend adı verildiği bilinmemektedir. Cumhuriyet dönemi ile Altınova adını almış olup bazı rivayetlere göre de bu adı Mustafa Kemal Atatürk vermiştir.Yapmış olduğumuz çalışmalar sonucunda Altınova hakkında yeterli çalışma bulunmadığı görülmüştür. Bugün eski şehir olarak da bilinen Altınova merkez mahallesinde birçok mimari yapı bulunmaktadır. Bu yapıların çoğuna Bozkurt Ersoy, ''Altınova (Ayvalık) Tarihine Ait Bazı Notlar ve Yöredeki Mimari Eserler'' adlı makalesinde değinmiştir ancak bu çalışma dışında herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Altınova merkez mahallesinde yer alan 2 cami, 1 han, 1 çeşme, 1 türbe ve mezar taşları tezimizin ana konusunu oluşturmaktadır. Çeşme ve mezar taşları ile ilgili yapılmış herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Çalışmamız kapsamında bu yapıların plan, malzeme ve süsleme özellikleri değerlendirilmiştir. Çalışmamız beş bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Altınova'nın tarihine kısaca değinilmeye çalışılmıştır. Şunu da belirtmek gerekir ki Altınova'nın tarihçesi hakkında Ömer Erdem'in çalışması dışında başka bir çalışma yoktur. Ulaşabildiğimiz bilgiler ışığından kronolojik olarak kısaca tarihinden bahsettik. İkinci bölümde ise tezimiz kapsamına dahil olan yapı türlerine Osmanlı mimarisindeki gelişimine belli başlı örneklerle değindik. Üçüncü bölümde de çalışmamızın ana konusu olan Altınova'daki Türk Devri Mimarisi başlığı altında yapılar türlerine göre sınıflandırılarak değerlendirildi. Dördüncü bölümde günümüze ulaşamayan ancak belgelerde karşımıza çıkan yapılardan bahsettik. Son bölümüzde ise Altınova'daki Türk Devri yapıları benzer örnekler ile karşılaştırılarak değerlendirildi. Bu değerlendirme sonucunda Altınova'daki mimari yapıların, benzer özellikleri ile farklılıklarının Türk Devri Mimarisindeki önemi vurgulandı. Anahtar kelimeler: Altınova, Ayazmend, Ayvalık, Mimari, Camii, Han, Türbe, Çeşme, Mezar Taşı.