Feminizm perspektifiyle üreme hakları

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NAZMİYE GÜVEYİ

Danışman: Tijen Dündar Sezer

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kadınlar, geçmişte olduğu gibi günümüzde halen hem cinsiyete hem de toplumsal cinsiyete dayalı olarak ayrımcılığa uğramakta, ikincil ve görünmez addedilmektedirler. Üreme ise kadınların mağduriyet yaşamasına sebep olan önemli ve güncel bir meseledir. Bilindiği üzere, doğum kadın bedeninde vuku bulmaktadır. Toplumsal cinsiyet kapsamında ise üremenin neticesi olan annelik rolü ile çocuk bakımı görevinin genel olarak kadından beklenmesi söz konusudur. Bu yaklaşımda, kadının kamusal alandan dışlanması ve ev içi alana özgülenmesi amacı, üreme temelinde haklılaştırılmaya çalışılmaktadır. Feminizm, bahse konu sorunu gün yüzüne çıkaran ve kadınların bilinçlendirilmeleri için mücadele veren önemli bir ideoloji olarak görülebilmektedir. Diğer bir ifade ile feminizm, kadın haklarının savunulmasına düşünsel bir temel sağlayan önemli bir ideolojidir. Bu ideoloji sayesinde kadınların ikincil ya da eşitsiz statüleri eleştirilmekte, ataerkilliğin ve kadınlara biçilen toplumsal cinsiyete dayalı rollerin sorgulaması yapılabilmektedir. Üremenin kadın bedeninde gerçekleşmesi, üreme ile ilgili hak ihlallerinin asli mağdurunun kadın oluşu, üreme (hakları) konusunun kadın haklarını odağına alan feminizm ışığında ele alınmasını haklılaştırmaktadır. Uluslararası insan hakları sözleşmeleri ve öncül belgeler kapsamında üreme haklarına bakıldığında, bu alandaki bağımsız bir sözleşmenin, bildirgenin ya da genel yorumun eksikliği fark edilebilmektedir. Bu eksikliğin, kadın hakları lehine, feminist bakış açısıyla tasarlanacak üreme hakları düzenlenmeleri ile giderilebilmesi mümkündür. Bu bakımdan feminizmin kadın haklarının iyileştirilmesini savunan düşün birikimi, üreme hakları tasarımı açısından vazgeçilmez niteliktedir. Nihayetinde, üreme haklarının kadın için, kadını olumlayıcı şekilde, kadın lehine, kadına dair özel hukuki düzenlemeler öngörülerek tasarlanması gerekmektedir. Kadın hakları ihlallerinin önünün alınması, ataerkil olmayan bir hukuk anlayışı ile tasarlanan ve spesifik olarak üreme haklarını konu edinen genel yorum, bildiri ya da sözleşme gibi müstakil hukuk düzenlemeleri ile mümkün olabilecektir. Bu bağlamda, benimsenen feminizm yaklaşımı ile üreme haklarının dinamik kapsamının ideal norm alanına yönelmesi amaçlanmakta ve çalışmada üreme haklarının kadın lehine öncelenmesi yönündeki gereklilik savunulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Feminizm, Üreme, Üreme Hakları, Kadın, Cinsiyet, Toplumsal Cinsiyet.