Rule-based text summarization in Turkish
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ÇAĞDAŞ CAN BİRANT
Danışman: YALÇIN ÇEBİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dijital çağın başlamasıyla birlikte üretilen verinin miktarı üssel olarak artmaya başlamıştır ve bu artış bilgisayarların kapasitesini zorlayacak şekilde devam etmektedir. Günümüze kadar ürettiği bilgiden daha fazlasını son iki yılda ürettiğimizi düşünürsek metin özetleme bu yüksek miktardaki günlük veri üretimini dizginleme çabası olarak görülebilir. Bir metnin ne anlattığını anlamak için o metnin açıklayıcılığından bir şey kaybetmeyecek kadar kısa ve metnin önemli bölümlerini içerecek kadar kapsamlı bir özete gereksinim vardır. Bu amacı gerçekleştirmeye çalışan birçok özetleme yazılımı anlambilimsel altyapılar, kavram dizinleri ve sözcük sıklığı listelerini kullanmaktadır. Amacımız, Türkçe için kural tabanlı bir metin özetleme yazılımı geliştirmektir. Bu çalışmada Türkçe için otomatik metin özetleyici bir yazılım ve bu yazılımda kullanılmak üzere bazı anlambilimsel ilişki sözlükleri geliştirilmiş ve daha önceden geliştirilmiş olan bir dizi doğal dil işlemleme aracı iyileştirilerek kullanılmıştır. Ayrıca, otomatik metin özetlemede yeni yöntemler kullanan yazılımlar geliştirilmiştir. Bu süreç içerisinde yan ürün olarak ortaya konan Eş ve Yakın Anlamlılar Sözlüğü ve Zıt Anlamlılar Sözlüğü'nün her ikisi de Türk Dil Kurumu tarafından onaylanmış ve internet sitesi üzerinden yayına çıkarılmıştır. Bahsedilen bu araçlar ve sözlüklerin sayesinde, hedeflenilen yazılımın geliştirilmesi tamamlanmıştır. Kural Tabanlı Otomatik Metin Özetleme Yazılımının ortalama başarı düzeyi hem nicel olarak ROUGE-N yöntemi kullanılarak, hem de nitel olarak çözümlenmiştir. Bu analiz yönteminde elde edilen verilerin, literatür çalışmasında incelediğimiz diğer çalışmalarla yakın değerler olmasının yanı sıra; kişisel olarak ortaya konan özetlerin, sistemden elde edilen özetler ile de benzerlik gösterdiği görülmüştür.