Henri Bergson'un Çokluk Anlayışı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Felsefe Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Orkun Tüfenk
Danışman: Hakan Çörekcioğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada Bergson'un felsefesi çokluk kavramı temelinde tartışılmaktadır. Burada hem epistemolojik hem de ontolojik anlamda, Bergson felsefenin kalkış noktasının çokluğun bir arada bulunuşu ve ilişkiselliği olduğunu iddia ediyoruz. Bergson açısından çokluğun yatay düzlemdeki etkileşiminin yalnızca bilgiyi mümkün kılmadığını; aynı zamanda gerçekliği de inşa ettiğini önermekteyiz. Tezin ilk bölümünde Bergson'da bilim, sanat ve felsefenin birlikteliğinin önemi, onun biyografisi ve içinden çıktığı gelenek olan spritüalizm bağlamında ele alınacaktır. Böylece kişisel-yaşamsal çok yönlülüğün çokluk kavramıyla ilişkili olduğu savunulacaktır. Böylesi bir çokluk anlayışı göz ardı edildiğinde metafizikte bir kriz ortaya çıkar. Bu bağlamda, ilk bölümün sonunda, klasik ve modern metafiziğin sabit bütünlüğe ve homojen çokluğa dayalı tutumundan kaynaklanan tek boyutluluğun söz konusu krize yol açtığı, zaman ve hareket kavramları açısından gösterilecektir. İkinci bölümde ilk olarak Bergson'un çokluk kavramını, psikolojik ve fenomenolojik çerçevede, yaşamın heterojen (niteliksel) kuvvetleri ve eğilimleri olarak nasıl tanımladığı incelenecektir. Böylece, bu tanımın çokluğun özgür ve yatay ilişkiselliğinin içkin ve kurucu gücüne gönderme yaptığı öne sürülecektir. Daha sonra, çokluk kavramının fizik bilimsel, ontolojik, biyolojik ve sosyolojik açılımları gösterilmeye çalışılacaktır. İkinci bölümde ayrıca Bergson'un dinamik şema kavramına odaklanılacak ve nihayet Gülme adlı yapıtındaki doğa ve maddenin denge verici, olumlu işlevi ele alınacaktır. Burada üçüncü bölümde yapacağımız Bergson'un vitalist düşüncesi ile maddeciliği ilişkilendirme denemesine hazırlanmaya çalışacağız. Üçüncü bölümde ise çokluk kavramında bulunduğunu düşündüğümüz kapsayıcılık olanağı sayesinde, Bergsoncu vitalizm ile maddecilik arasında ilişki kurulabileceğini iddia edeceğiz. Burada, başta Deleuze, Delanda ve Balibarınkiler olmak üzere, çeşitli çağdaş düşüncelerle bu iddiayı desteklemeye çalışacağız. Böylece Bergson'un çokluk anlayışının olanaklarını çağdaş doğa bilimsel, metafizik ve politik yaklaşımlarla açmayı deneyeceğiz.