Acil serviste kritik hasta bakım alanında uygulanan ilaçlar arasında ilaç-ilaç etkileşmelerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ KAAN ATAMAN
Danışman: BAŞAK BAYRAM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ACİL SERVİSTE KRİTİK HASTA BAKIM ALANINDA UYGULANAN İLAÇLAR ARASINDA İLAÇ-İLAÇ ETKİLEŞMELERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Giriş ve Amaç: İlaç-ilaç etkileşmeleri tedavinin en önemli değişkenlerinden biri olup, kritik hasta bakımında potansiyel etkileşmeler, çoğu zaman acil servis çalışanları tarafından fark edilmez. Bu çalışmada acil servis kritik hasta bakım alanında hastalara verilen ilaçlar arasındaki ilaç-ilaç etkileşmelerinin oranı, ciddiyeti ve sık ilaç-ilaç etkileşmelerinin saptanması hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Bu geriye dönük kesitsel tanımlayıcı çalışmada, Ocak-Nisan-Temmuz-Aralık 2016, tarihlerinde her ayın ilk 1 haftası içinde acil servise başvuran, kritik hasta bakım alanlarında tetkik ve tedavileri yapılan hastalar arasından, acil servis takibi sırasında birden fazla ilaç tedavisi verilen, zehirlenme dışındaki nedenlerle başvuran hastalardan başvuru sırasına göre ilk 100 hasta çalışmaya dahil edildi. İlaç-ilaç etkileşmelerinin değerlendirilmesi Micromedex® veri tabanı ile yapıldı. Bulgular: Toplam 400 hastaya acil serviste verilen ilaçlar incelendiğinde, toplam 1901 ilaç "order"ı verildiği, hasta başına ortalama 4,8±2,14 (2-10) ilaç olduğu görüldü. Toplam 369 olası ilaç-ilaç etkileşmesi saptandı. Bunların 173'ü (%46,9) major, 10'u (%2.8) kontrendike ilaç-ilaç etkileşmesiydi. Hastaların 165'inde (%41,5) en az bir ilaç-ilaç etkileşmesi olduğu görüldü. Kullanılan ilaç sayısı ile ilaç-ilaç etkileşme sayısı arasında orta derecede pozitif yönde korelasyon olduğu görüldü (r=505; p<0,001). Diyabetes mellitus (DM) ve kalp yetmezliği (KY) tanılı hastalarda acil serviste verilen ilaçlar arasında daha fazla ilaç-ilaç etkileşmesi saptandı (sırasıyla p=0,016 ve p=0,003). En sık farmakodinamik etkileşme olduğu (n=227; %61,5) ve farmakokinetik ilaç-ilaç etkileşmelerinin en fazla metabolizma (n=60; %54,1) ve emilim düzeyinde (n=33; %29,7) etkileşme olduğu görüldü. Koagülasyon defekti, santral sinir sistemi (SSS) depresyonu ve hipokalemi ilaç etkileşmesine bağlı en sık beklenen yan etkilerdi. Sonuç: Acil serviste kritik bakım alanında tedavi alan hastaların yarıya yakınında kullanılan ilaçlar arasında etkileşme olasılığı bulunmaktadır. Hastaların DM ve KY tanılarının olması ve kullanılan ilaç sayısının artması durumunda etkileşme olasılığı artmaktadır. Acil serviste kritik hasta bakım alanlarında tıbbi "order" vermeden önce kullanılan ilaçlar arasındaki etkileşme riski değerlendirilmeli ve hastaların olası yan etkiler nedeniyle takipleri planlanmalıdır. Anahtar Kelimeler: ilaç-ilaç etkileşmesi, acil servis, kritik bakım