Sporcularda farklı zihinsel yorgunluk görevlerinin koşu performansı üzerine etkileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DİLAN FUTSİ
Danışman: HİKMET GÜMÜŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Zihinsel yorgunluk kişilerin verilen bir görevi uzun süre boyunca devam ettirmesinin ardından ortaya çıkan psikobiyolojik bir süreçtir. Özellikle literatür çalışmalarına bakıldığında N-geri, Stroop, AX-CPT gibi bilişsel testler kullanılarak zihinsel yorgunluk koşulu oluşturulmakta ve ardından kişilerin fiziksel-zihinsel performansları değerlendirilmektedir. Ancak hangi testin kişilerde aralıklı egzersiz modellerini negatif yönde etkilediği halen merak konusudur. Bu sebepten dolayı mevcut çalışmanın amacı 2-geri ve stroop (yol kaydı: koşulu) ile oluşturulmuş 30 dakikalık zihinsel yorgunluk koşulunun 30-15 aralıklı fitness testi koşu performansı üzerine etkilerini incelemektir. Çalışmaya 12 (22.83±2.58) erkek antrenmanlı aktif sporcu dahil edilmiştir. Üç ana deney oturumunda planlanmış çalışmada, katılımcılar randomize bir şekilde 30 dakika zihinsel iş yüklerine ya da kontrol koşuluna maruz kaldıktan sonra 30-15 aralıklı fitness testini gerçekleştirmişlerdir. Katılımcıların zihinsel yorgunluk koşulu ve 30-15 testi öncesi-sonrası zihinsel ve fiziksel yorgunluk durumlarının değerlendirilmesi amacıyla VAS ve BORG skalaları, ruh hali değişimlerinin belirlenmesi için ise BRUMS skalası kullanılmıştır. Ek olarak, 30-15 aralıklı fitness testi öncesi-sonrası kalp atım hızı ölçümleri, zirve koşu hızları ve toplam kat edilen mesafe kayıt altına alınmıştır. Bulgular değerlendirildiğinde zihinsel yorgunluk koşulu en fazla oluşturan bilişsel test 2-geri olarak belirlenmiştir. Bu durum VAS skalasının zihinsel bölümünde görülmektedir (p=0.002). Fiziksel yorgunluk artışı ise VAS ve BORG skalalarında görülen (p=0.002 ve p=<0.001) elde edilmiştir. Ruh hali değişimlerinde en çok canlılık ve atiklik alt değerleri etkilenmiş olup, sayısal olarak düşüş göstermektedirler. Kalp atım hızı değerleri ise egzersiz sonrasında artış sergilemiştir. Fakat tüm zihinsel yorgunluk koşulları değerlendirildiğinde katılımcıların 30-15 aralıklı fitness testi zirve koşu hızları ve toplam koşu mesafelerinde bir değişim görülmemektedir. Sonuç olarak zihinsel yorgunluk koşulunda en göze çarpan etkinin 30 dakikalık 2-geri testi ile elde edildiği görülmektedir. Bu durum katılımcıların ruh hallerinde bir enerji düşüklüğü oluşturmuştur. Ancak egzersiz testi koşu performansında bir bozulma görülmemektedir.