Bölgesel gelir dağılımını etkileyen faktörlerin analizi: Türkiye örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FIRAT GÜNDEM
Danışman: YAŞAR UYSAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın temel amacı Türkiye'de bölgesel gelir dağılımına ilişkin dinamikleri ortaya çıkarmak ve bölgeler arasındaki gelir eşitsizliklerini tarihsel bir perspektifle inceleyerek var olan eşitsizlikleri en uygun yöntemlerle tespit etmektir. Bu amaçla Türkiye'deki bölgesel gelir dağılımı ve gelişmişlik farklarının köklerine inilmiş, Osmanlı İmparatorluğu'ndan elde edilen bölgesel istatistikler derlenmiş, Cumhuriyet döneminde uygulanan bölgesel politikalar derinlemesine tartışılmış ve bölgeler arasındaki eşitsizlik ve büyüme süreçleri ampirik olarak sınanmıştır. Elde edilen bulgular, Osmanlı İmparatorluğu'ndan Cumhuriyete geçiş sürecinde yaşanan toprak kayıplarının bölgesel gelir dağılımını negatif etkilediği yönündedir. Tarihsel olarak birbirleriyle iktisadi ilişkiler geliştirmiş olan bölgeler birbirlerinden ayrılmak durumunda kalmış, doğal pazar ilişkilerinin parçalanması bölgelerin gelişme potansiyellerine zarar vermiştir. Öte yandan yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti bölgeler arasındaki gelir dağılımının daha adaletli gerçekleşmesi için bir takım politikalar uygulasa da bu politikaların etkinliği sınırlı kalmıştır. Yine eldeki veriler çerçevesinde Türkiye'nin bölgeleri arasındaki gelir dağılımına ilişkin 1987-2001 ve 2004-2011 yıllarına ait iki alt dönem ampirik olarak incelenmiştir. Buna göre her iki alt dönemde de bölgesel gelir dağılımı eşitsizliğinin asıl kaynağının bölgelerin kendi içlerindeki eşitsizlik değil bölgeler arasındaki eşitsizlik olduğu bulgulanmıştır. Öte yandan anılan dönemler için Türkiye'nin bölgeleri arasında kuvvetli bir mekânsal etkileşim olduğu saptanmıştır. Bu bağlamda mekânsal etkileri dikkate alan analizler kullanılmış ve Türkiye'nin batısında zengin bölgeler arasında, doğusunda ise yoksul bölgeler arasındaki mekânsal kümelenmelerin varlığı tespit edilmiştir Bu sonuçlar, Türkiye'de bölgesel gelir dağılımı açısından doğu-batı aksında bir farklılaşmanın olduğunu ve bu farklılaşmanın dirençli bir karakter sergilediğini göstermektedir. Türkiye'de bölgelerin büyüme potansiyelleri açısından yavaş bir iyileşme görülse de, bölgesel büyüme bölgesel gelir dağılımını daha eşit bir hale getirmemektedir. Bu bağlamda bölgeler arasındaki gelir dağılımının daha adaletli gerçekleşmesi için kamu politikalarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bölgesel kamu yatırımları bölgesel gelir dağılımını düzenleyecek şekilde geliştirilmelidir. Bölgeler arasındaki gelir dağılımını düzenlemek için salt özel sektöre ve piyasa mekanizmasına ağırlık vermek yerine, bunlarla beraber, yol gösterici ve bölgesel özgünlükleri dikkate alan kamu politikaları geliştirilmelidir. Bu tarz bir bölgesel politika, bölgeler arasındaki gelir dağılımını daha adaletli kılacağı gibi toplumsal barış ve iç huzura da katkıda bulunacaktır. Anahtar Kelimeler: Bölgesel Gelir Dağılımı, Bölgesel Büyüme, Bölgesel Kalkınma, Bölgesel Kamu Yatırımları, Bölgesel Yakınsama, Mekânsal Ekonometri.