Türkiye'de İhracatın Desteklenmesine Yönelik Mali Teşvik Uygulamaları


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Maliye Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TOLGA KAYMAZ

Danışman: Ahmet Özen

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İkinci Dünya Savaş'ından sonra ülkelerin ekonomi politikaları, liberal görüşlerin etkisiyle şekillenmiştir. Daha çok serbest piyasa ekonomisine dayanan liberal politikalar küreselleşmeyle birlikte kendini daha çok hissettirmiş ve ülkelerin uygulamış olduğu politikaları doğrudan etkilemiştir. Geçmişte olduğu gibi günümüzde de ülkeler dış ticaret paylarını arttırmanın yollarını aramaktadır. Ekonomik gelişme ve kalkınmanın sağlanmasında ihracat çok önemli unsurlar arasında yer almaktadır. Özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler ihracata ayrı bir önem vermekte ve uygulamış oldukları ekonomi politikalarını bu çerçevede düzenlemektedirler. Her geçen gün etkisini daha çok hissettiğimiz küreselleşmenin etkisiyle birlikte ticari sınırlar ortadan kalkmış, sermaye ve iş gücü dolaşımları kolaylaşmıştır. Bu durum aynı zamanda rekabeti de beraberinde getirmiştir. Sermayeyi ülkelerine çekmek isteyen ülkeler yatırımcıların dikkatini çekebilmek için alternatif politikalar üretmeye ve ülkelerini cazibe merkezi haline getirmeye uğraşmaktadırlar. Şirketler yatırım kararlarını alırken maliyetlerini hesaplamakta ve bu maliyetlerin en düşük olduğu yerlerde yatırımlarını yapmaktadırlar. Ülkeler teşvik politikalarıyla şirketlerin yatırım süreçlerine etki etmektedir. Teşvikler, genel ekonomi politikasının en önemli uygulama araçlarında biri olarak karşımıza çıkmakta ve ekonomik aktörleri belli davranışlara yönlendirmeyi amaçlamaktadır. Maliye politikasının bir parçası olan mali teşvikler çeşitli yollarla uygulanabilmektedir. Hükümetler, mali teşvik politikaları kapsamında ulaşmak istediği hedefler doğrultusunda ülkelerinin içerisinde bulunduğu duruma göre farklı araçları kullanabilmektedir. Kimi zaman yatırımcılara ek kaynak oluşturabilirken kimi zaman da planlamış olduğu gelirinden vaz geçerek mali teşvik politikalarını uygulamaktadır. Bu çalışmanın amacı özellikle ülkemizin 24 Ocak 1980 tarihinde alınan yapısal ekonomik kararlar doğrultusunda ithal ikameci ekonomi politikalarından vaz geçerek, ihracata yönelik sanayileşme hamlesine karşın ortaya koyduğu mali teşvik uygulamaların geçmişten günümüze kadar olan süreci değerlendirerek mali teşvik politikalarının önemine vurgu yapmak ve bu amaç doğrultusunda mali teşvik politikalarının gelişmesine katkı sunmaktır. Bu kapsamda ilk bölümde dış ticaret, ihracat ve teşvik kavramları açıklanmış ve ihracatın ve teşviklerin önemine değinilmiştir. İkinci bölümde çeşitli uluslararası kurumların mali teşvik politikaları ve seçili ülke uygulamaları incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise ülkemizde uygulanan mali teşvik uygulamaları ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: İhracat, Küreselleşme, Ekonomi, Mali Teşvik, Yatırım.