Kardiyovasküler hastalıklardan primer korunma amaçlı risk değerlendirmesinde koroner bt anjiyografinin ve kişinin yaşam tarzı alışkanlıklarının rolü

HATİCE İREM ÜZÜMCÜ

Kardiyovasküler hastalıklardan primer korunma amaçlı risk değerlendirmesinde koroner bt anjiyografinin ve kişinin yaşam tarzı alışkanlıklarının rolü

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HATİCE İREM ÜZÜMCÜ

Danışman: EBRU ÖZPELİT

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Giriş ve Amaç: Aterosklerotik kardiyovasküler hastalıklar (KVH) tüm dünyada en sık mortalite ve morbidite nedenidir.Kardiyovasküler hastalık risk faktörleri içerisinde; Yaş, cinsiyet, ailede KVH öyküsü gibi modifiye edilemeyen faktörler olduğu gibi; hiperlipidemi(HL), hipertansiyon (HT), sigara, diyabetes mellitus (DM), alkol, obezite, fiziksel inaktivite, sağlıksız beslenme gibi modifiye edilebilen risk faktörleri de vardır (1). Ayrıca yapılan son çalışmalarla bireyin sosyoekonomik düzeyinin, eğitim durumunun, sosyal çevre desteğinin, bilişsel ve duygudurum fonksiyonlarının, sistemik inflamasyonun da KVH için risk teşkil ettiği gösterilmiş ve kılavuzlarda yerini almıştır (2) (3) (4) (5). Yine çalışmaların ışığında kardiyak BT'de koroner arter kalsiyumu(KAK)'nu ölçen Agatston skorunun koroner arter hastalığı(KAH)'nın bağımsız bir prediktörü olduğu bilinmektedir (6) (7). KVH riskini hesaplamakta yaygın olarak kullanılan Systematic Coronary Risk Evaluation (SCORE) risk modeli klasik aterosklerotik risk faktörlerini içerirken günümüzde bu sistemin sonuçlarına etki eden pek çok yeni risk faktörünün olduğunu görülmektedir. Bu nedenle yeni güncel skorlama sistemlerine ya da SCORE sistemine ilaveten risk değerlendirmesinin gücünü artıracak yeni parametrelerin eklenmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışmanın amacı; kardiyoloji polikliniğine başvuran hastalarda koroner bilgisayarlı tomografik (BT) anjiyografi bulguları ile kişinin sosyokültürel ve yaşam tarzı özelliklerinin primer kardiyovasküler korunmadaki öneminin araştırılmasıdır. Metot: 15.01.2019-20.01.2020 tarihleri arasında İzmir Medikal Park Hastanesi kardiyoloji polikliniğine başvurup herhangi bir nedenle koroner bilgisayarlı tomografik angiyografi (KBTA) çekilen 565 hasta tarandı. Bilinen KAH olan hastalar dışlandı, 497 kişi araştırmaya dahil edildi ve anket uygulandı. Doldurulan anketten kişinin yaşı, boyu, kilosu, cinsiyeti, kardiyovasküler risk faktörleri, göğüs ağrısı varlığı, sosyoekonomik ,kültürel ve yaşam tarzı özellikleri öğrenildi. Hastane bilgi kayıt sisteminden laboratuar bulgularına ulaşıldı. SCORE risk skalasına uygun olarak 10 yıllık öngörülen kardiyovasküler mortalite hesaplandı. Radyoloji arşivi üzerinden KBTA sonuçları incelenerek koroner ateroskleroz ve kardiyak morfoloji değerlendirildi. Agatston koroner arter kalsiyum skoru (KAKS), hepatosteatoz, parakardiyal yağ dokusu (PYD) kalınlığı, epikardiyal yağ dokusu (PYD) kalınlığı, cilaltı yağ dokusu (YD) kalınlığı ölçüldü. Koroner Bt anjiografide saptanan ateroskleroz varlığı ve Agatston kalsiyum skorları yönünden , kişilerin verileri analiz edildi. Tek değişkenli analizde anlamlı olan parametreler, çok değişkenli analize dahil edilerek, aterosklerozun ve agatson skorlarının bağımsız prediktörleri araştırıldı. Bulgular: Herhangi bir nedenle kardiyak BT çekilen 497 hastanın demografik, laboratuar, yaşam tarzı verileri ve kardiyak BT'leri değerlendirildi. Yaş ortalaması 54±13 ve %63'ü erkekti. Agatston KKS 0 ve 100 eşik değerleri kullanılarak kategorize edildi.Ardından ilk analizde hastalar Agatston KKS sıfır olan ve sıfırdan büyük olan hastalar olarak ikiye ayrıldı ve karşılaştırıldı. Yaş, erkek cinsiyet, vücut kitle indeksi (VKİ), SCORE, HT, DM, serebrovasküler olay (SVO), kreatinin seviyesi, aktif çalışma hayatı, ateroskleroz varlığı, anlamlı koroner arter darlığı, EYD/PYD kalınlığı istatistiksel olarak anlamlı bulundu. Multivariate analiz sonucunda SCORE, PYD kalınlığı ve aktif çalışma hayatı Agatston KKS=0 olmayı anlamlı olarak predikte etti. Bunun üzerine PYD için Roc analizi ile eşik değeri 5 mm olarak bulundu (p=0,000 Eğri altı alan: 0,597, %95 CI:0,547-0,648). Bu analizin sonucuna göre; Agatston KKS=0 olmayı; SCORE<5 olmak 9,1 kat (p=0,000 OR: 9,128, %95 CI: 3,341-29,943), PYD kalınlığı <5 mm olmak ise 2,6 kat (p=0,018 OR:2,677, %95 CI:1,185-6,048) predikte ettirdi. Hastalar Agatston 100 eşik değerine gör gruplandırıldığında analizler sonucu Agatston=0 grubu ile benzer parametrelerin anlamlı olduğu saptandı. SCORE riski ile KKS ilişkisine bakıldığında; SCORE riski düşük-orta olan 100 hastanın 7 tanesinde Agatston skorunun 100'ün üzerinde olduğu, SCORE riski orta olan 85 hastanın 56 tanesinde KKS=0 olduğu görüldü. Hastalar ateroskleroz varlığına/yokluğuna göre gruplandırıldı ve kardiyometabolik risk faktörleri olan DM, VKİ, inflamatuar hastalık, hepatosteatoz, PYD, EYD, LDL-K, HDL-K, TG, TK, nötrofil/lenfosit ile ilişkisi değerlendirildi. DM, EYD, PYD, ve nötrofil/lenfosit oranı istatistiksel olarak anlamlı bulundu. Multivariate analizde; PYD kalınlığı (p=0,000, OR:1,1412, %95 CI:1,061-1,229) ve nötrofil/lenfosit oranının (p=0,033, OR:1,386, %95 CI:1,026-1,872) ateroskleroz varlığının bağımsız prediktörleri olduğu saptandı. Sonuç: Bu çalışma ile Türk toplumunun ateroskleroz profiline yönelik veriler elde edilmiştir. Kardiyak BT, kılavuzlarda da pek çok endikasyon almasıyla kardiyolojide hayatımızın rutinine girmiştir. Artık asemptomatik hastada da risk faktörlerinin varlığı doğrultusunda ön planda tercih edildiği görülmektedir. Bu çalışma sonucunda kardiyak BT'de ölçülen parakardiyal yağ dokusu kalınlığının; SCORE sisteminin yanında kişinin aterosklerozunu predikte ettiren bir parametre olarak yararlı olabileceği sonucuna varılmıştır. Normal standartlarda çekilen kardiyak BT'de kolay şekilde ölçülebilen epikardiyal/parakardiyal yağ dokusu ölçümüyle hepatosteatoz ölçümünü rutinimize pratik bir şekilde katabilir, kişilerin primer korunmasını daha etkin hale getirebiliriz. Ayrıca yine koroner BT ile baktığımız Agatston KAKS'un kişilerin kardiyovasküler risk kategorisini değiştirdiğini gördük; bu uygulama riski düşürdüğü durumlarda gereksiz ilaç kullanılmasını önleyecek, riski yükselttiği durumlarda kişilerin etkin medikal tedavi almalarına yön verecektir. Çalışmamız tek merkezli kesitsel bir çalışma olup bu konuları aydınlatacak daha fazla prospektif çalışmaya ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Koroner BT anjiyografi (KBTA), koroner arter kalsiyum skoru (KAKS), SCORE risk modeli, Kardiyovasküler hastalıklardan primer korunma, Parakardiyal yağ dokusu