Gazali'nin ilim hakkındaki görüşlerinin onun ahlak anlayışındaki yeri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYŞE İLKNUR ATALAY

Danışman: MEHMET TÜRKERİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bilgi ile ilgili islâm düşünce tarihinde ortaya çıkan birtakım görüşleri ve Kelami ekollerde bilgiyi nasıl ele aldıklarını ve aynı zamanda Bilgi dendiği zaman ne ifade ettiğini, bilginin nasıl ele alınması gerektiğini ve ögelerinin neler olması gerektiğidir. Bilginin bir felsefe problemi olarak meydana çıktığı dönemden itibaren akıl, her dönemde kullanılmış bilgi ve ifadenin kaynağı hükmünde vazife almıştır. Bunun yanında bilginin nasıl elde edildiği konusunda duyular ve sezgi de önemlidir. Gazali'nin ilim anlayışının Onun ahlak anlayışına etki ettiğini incelerken iki temel dayanağı ele aldık. Bilginin Ahlaka nasıl etkilediğinin ve bu etkinin davranışlarımıza bakışımızı nasıl şekillendirdiğine değindik. Ahlak, ahlak felsefesi, konusu ve Ahlakla ilgilenen filozoflar ve İslam filozoflarının ahlaka nasıl baktıklarından, ahlak felsefesinin arka planında filozofların görüşlerine ve Gazalinin ahlaka dair görüşlerine yer verdik. Gazali'nin bilgi sisteminde ahlakla olan değerlerin erdeme dönüşmesinin insan davranışlarında gözlemlendiği ve insanın bir şeyi bilmeden onu davranışına yansıtamaz. Davranışlarında da hiçbir baskı olmadan hür iradesiyle o davranışı sergilemesi gerektiği yani, olağan kendiliğinden olmasıdır. Çünkü kişinin elde ettiği bilginin güzel ahlaktaki tezahürünün o şekilde ortaya çıktığının göstergesidir. Güzel ahlakın bilgi olmadan oluşmayacağı, mükemmel ahlaka giden yolun eğitim olmadan olmayacağı, faziletlerin insanın ahlaki oluşumunda hangi unsurlardan geçtiği, güzel ahlakın yegâne temelidir. İnsanın güzel ahlaka ulaşmada riyazat ve müşahedesi ile sabır, şükür, tevazu, cömertlik, tevekkül gibi erdemlerle de ahlakını sağlamlaştıracağını bunların zıddı olan kibir, hırs, şehvet ve hasedle de nefsinin kendisini kandıracağını ve aşağılara çekeceğini; Allah'ın sevmediği huyları edineceğini ve bunlarında insana hiçbir fayda getirmeyeceğine değinilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ahlak, Kibir, Ruh, Tevazu.