Bağımsızlık sürecinde Kazakistan Cumhuriyeti üzerinde ABD ve Rusya rekabeti
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUGAY GÜRLER
Danışman: TÜRKMEN TÖRELİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tezde Sovyetler Birliği'nin dağılması ile birlikte Orta Asya'da tam bağımsızlığına kavuşan Kazakistan Cumhuriyeti'nin bağımsızlık süreci, bu süreçte karşılaştığı olgular ile bölgesel ve küresel güçlerin bu sürece dahli analiz edilmektedir. Soğuk Savaş'tan çıkan iki süper gücün, jeostratejik ve jeopolitik öneme sahip bu ülkeyi dolaylı ya da dolaysız yollardan etkileme ve bölgede üstünlük kurma çabaları Kazakistan bağlamında çözümlenmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda Rusya'nın Asya bölgesindeki coğrafi konumu, siyasi durumu, Kazakistan ile büyük sınır komşusu olması ve Orta Çağ'a uzanan ilişkileri göz önünde bulundurularak Kazakistan tarihine yer verilmiş, bölgedeki Rus işgali ve egemenlik süreci irdelenmiştir. Bağımsızlık süreci ile birlikte ulusal devlet olma çabalarında Kazakistan'ın sahip olduğu büyük yer altı kaynakları ve nükleer kapasitesi nedeniyle bölgeye ABD ilgisinin artması, 2001 yılında Afganistan'ın işgali ile birlikte fiziki olarak Asya'ya konuşlanan ABD'nin bölge ülkeleri ile ilişkileri, yine bu ülkenin Rusya'nın bölgede azalan kontrolünden doğan boşluğu doldurma çabaları araştırma konusu içerisindedir. Bu tez, Rusya ve ABD'nin, Kazakistan üzerinde siyasi, ekonomik, askeri ve toplumsal etkilerine yönelik olarak eğilimlerini gözlemlemek ve ortaya çıkarmak amacındadır. Her iki ülkenin etkilerinin araştırılmasında literatür taramasının yanı sıra, başta ekonomik ve askeri istatistikî veriler olmak üzere coğrafi, idari ve sosyal veriler karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Sovyetler Birliği sonrası Rusya Federasyonu'nun belirli bir dönem için kendi sorunları ve yenilenen politikaları dolayısıyla bölgeden uzak kaldığı ancak yönetimdeki Avrasyacı anlayışla bölgede yeniden başat ülke konumuna geldiği gözlemlenebilmektedir. ABD'nin bağımsız kalan ülkelere hızlı bir tepki ile yakınlık kurduğu, Rusya'nın eksikliği ile oluşan "geçici" boşluğu doldurma çabaları içerisinde olduğu ancak gerek coğrafi gerekse kültürel sebeplerle bu konuda başarıyı yakalayamadığı söylenebilir. ABD'nin Hazar petrolleri başta olmak üzere yer altı kaynakları ve sermaye yolu ile Kazakistan'a yakınlaşması, demokratik haklar ve STK'lar vasıtası ile siyasi yönden bölgeyi etkileme çabalarının ise yeterli olmadığı değerlendirilmektedir. Anahtar Kelimeler: Kazakistan, Rusya, ABD, Sovyetler Birliği, Sovyet Sonrası, Ulus İnşası, Bağımsızlık, Hazar Denizi, Petrol, KGAÖ, BİO.