Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DENİZ CAN VURAL
Danışman: GÜL DENİZ DOKGÖZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Simetri kavramı hem insanlar hem de diğer yaşam formları için varoluşsaldır ve yaşamın başlangıcına tarihlenir. Yaşamın özünde yer alması nedeniyle her tarihsel dönemde ve her disiplinde sıklıkla başvurulan, sorgulanan ve anlam atfedilen bir kavram olmuştur. Yüzyıllar boyunca oran, benzerlik, dönüşüm kavramları üzerinden açıklanan simetri, bu süreçte bazen düzen ile bazen güzellik ile bazen de ahenk ile eşleştirilmiştir. Söylemler ne yönde olursa olsun, simetri çalışmalarının teorik düzleme sıkıştığı görülmektedir. Ancak son yıllarda mimarlık alanında da kendisine yer bulan sinirbilim çalışmaları, biyometrik araçlar yardımıyla beyin aktivitesinin ölçülmesini ve verilerin görselleştirilmesini sağlamaktadır. Böylece araştırmacıların teorik söylemleri uygulamalı olarak test etmesi mümkün olmuştur. Göz takibi da bahsi geçen biyometrik araçlardan biridir ve gözlemcinin görme eylemini ölçmektedir. Bu çalışmanın amacı da görme duyusunun diğer duyulardan daha etkin rol aldığı mimarlık yapıtlarında simetrinin varlığının gözlemciye etkisini keşfetmektir. Ayrıca simetri kavramıyla ilgili teorik söylemleri, bilimsel temelleri olan bir çalışmayla test etmeyi ve mimarlıkta simetri temelli yeni söylemler üretmeyi hedeflemektedir. Böylece simetri kavramı üzerine mimarlık yazınındaki uygulama temelli söylem eksikliğinin giderilmesine katkı sağlaması beklenmektedir. Mevcut çalışmanın bulguları doğrultusunda hem diğer göz takip çalışmalarının simetri söylemlerini destekleyen hem de teorik simetri söylemleriyle eşleşen veriler elde edilmiştir. Evrimsel süreçlerin düşey ekseni insanın bilişsel süreci açısından öncelikli kılması, bir kompozisyonda sol tarafın sağdan daha fazla dikkat toplaması ve simetrik yapılanmaların asimetrik olanlara kıyasla gözlemci dikkatini daha fazla çekmesi, bu verilerden bazılarıdır. Çalışma aynı zamanda özgün söylemler de ortaya çıkarmıştır. Çalışmanın ortaya çıkardığı özgün söylemlerden biri, gözlemcinin yapı cephesine bakmasında girişi bulma isteğinin rolü olduğudur. Görsel dikkat açısından insanın simetrik cephelerle etkileşim kurmasının hem daha kolay hem de kullanıcı hafızasında yer etmesinin daha olası olması ve simetrinin eksen ya da merkez temelli tanımlanmasına rağmen gözlemci dikkatini çekmesi için bir mimari elemanla ilişkilenmesi gerektiği, çalışmanın ortaya çıkardığı özgün söylemlerdendir.