Amasya Beyazıt Yazma Eser Kütüphanesi'nde bulunan seçilmiş yazma eserlerin tezyinat açısından incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Geleneksel Türk Sanatları Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜBRA İNAN
Danışman: Gül Güney Zincir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amasya Beyazıt Yazma Eser Kütüphanesi, Amasya ve çevresinden toplanılarak bir araya getirilmiş olan 2549 adet yazma ve 18.451 adet basma esere ev sahipliği yapmaktadır. Ait oldukları dönemlere dair belge niteliği taşıyan, hat ve tezyinatları bakımından özgün niteliklere sahip olan bu yazma eserler, özel depolarda muhafaza edilerek günümüze kadar ulaştırılmıştır. Tez çalışması iki ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; Amasya Beyazıt Külliyesi ile Amasya Beyazıt Yazma Eser Kütüphanesi'nin tarihi, koleksiyonları, seçilen özellikli yazma eserlerin cilt ve sayfa tezyinatlarının anlatımı yer almaktadır. İkinci bölümde ise yazma eserlerin künyeleri, tezyinatlarının incelemeleri, değerlendirmeleri ve eserlerin tezyinatlarının çizimleri çalışılmıştır, tasarımlar yapılmıştır. Çalışmanın ilk safhasında, her bir sanatçının farklı üslubu ve özgün sanat eserleri dikkatle incelenerek, cilt ve sayfa tezyinatının daha az yıpranmış, gerek cilt ve gerekse sayfa tezyinatı açısından özellikli yazma eserlerden 20 tanesi seçilmiştir. Daha sonraki safhada ise farklı dönemlere ait bu yazma eserlerin dönemlerindeki üslupları incelenerek, aralarındaki benzerlikler ve farklılıklar ortaya konularak, dönemin tezyinatlarının özellikleri ortaya konulmuştur. Tezyinatları XII. ile XIX. yüzyıl tarihleri aralığına ait olan bu eserlerin cilt, zahriye, serlevha, takdim ve cüz başı sayfa tezyinatları incelenerek dönemlerindeki sanat tarihine kaynak oluşturmaları amaçlanmıştır. Çoğunlukla dini konulardan oluşan yazma eserlerin bazılarının hattatları ve istinsah tarihlerinin olmadığı tespit edilmiştir. İncelenen eserlerin ciltleri deri, mukavva ve ebrû kullanılarak hazırlanmıştır. Çoğunlukla soğuk baskı tekniği ile uygulanan cilt tezyinatları şemseli ve yazma cilt olmak üzere; alttan ayırma, gömme, mülemma ve mülevven olmak üzere farklı tekniklerle yapılmıştır. Sayfa tezyinatlarında temel olarak altın, lapis ve boyalar kullanılıp zahriye, serlevha, takdim ve cüz başı sayfaları tezyin edilmiştir. Mihrabiyeli, iklil, mürekkep, daire ve oval formlarda tezyinat yapılmıştır. Çalışma kapsamında incelenen eserler hakkında üretilen bilgiler, yeni ve özgün sanatsal üretimlerin yapılmasının önünü açacaktır.