Çocuklara yönelik iyileştirici öykülerin göstergebilimsel açıdan incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VEYSEL ÇİFTÇİ
Danışman: İBRAHİM SEÇKİN AYDIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İnsanoğlu, tarihsel süreç içerisinde beden ve ruh sağlığını tedavi etmek için birçok farklı yola başvurmuştur. Ruh sağlığını tedavi etmek için de bir araç olarak öyküleri kullanmayı tercih etmiştir. Öyküler, biçimsel olarak taşıdıkları anlamların ötesinde başka anlamları da taşırlar. Taşıdıkları bu başka anlamlar, beden ile zihin arasındaki işleyişte insanın düşünme ve hissetme biçimlerini etkiler, insanda birçok değişikliğin meydana gelmesini sağlar. Öykülerin bu iyileştirici gücü üzerinden çocuklara aktarılan, deneyimletilen ve hissettirilen olaylar ya da durumlar çocukların üst düzey düşünme becerileri ile sosyal ve duyuşsal becerilerini geliştirmekte, onlara dokunabilmektedir. Anlatıların taşıdıkları başka anlamların açığa çıkarılabilmesi için farklı yöntemlerle çözümleme çalışmaları gerçekleştirilmektedir. Bu çalışmada da çocukların hem düşünsel hem de duyuşsal becerilerini geliştiren kaynaklardan biri olan, psikoloji alanına giren ve problem çözme odaklı üretilmiş, anlamlı bir bütün olan terapötik (iyileştirici) öyküler, içerdikleri metaforlar, iletiler ve sorunlarla birlikte göstergebilimsel açıdan incelenip nasıl bir izlence oluşturdukları saptanmak istenmiştir. Bu kapsamda Nancy Davis tarafından yazılmış olan Çocuklar İçin İyileştirici Öyküler kitabında yer alan 26 öykü nitel araştırma yönteminin doküman incelemesi modeliyle incelenmiş, veriler doküman analizi yöntemiyle toplanmış, veri analizleri ise nitel veri analiz tekniklerinden olan içerik analizi ve göstergebilimsel çözümleme yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Ölçüt örnekleme yoluyla seçilmiş olan terapötik öyküler, çalışmanın amacına uygunluğu açısından A. J. Greimas'ın geliştirdiği eyleyenler örnekçesi aracılığıyla göstergebilimsel çözümleme yöntemiyle incelenmiştir. Göstergebilimsel çözümlemenin öncü isimlerinden biri olan Greimas, anlatıların işleyiş biçimini saptamak amacıyla eyleyenler örnekçesi şemasını geliştirmiştir. Geliştirilen şema ile anlatıların sadece biçimsel özelliklerinin değil, aynı zamanda anlatısal düzeylerinin de ortaya konması gerektiği belirtilmiş ve anlatıda yer alan kavramların, olguların dâhil oldukları yapılar saptanarak diğer göstergelerle ilişkileri sistemli bir biçimde deşifre edilmek istenmiştir. Bu çalışma ile birlikte terapi süreçlerinde kullanılan terapötik öykülerin arka planında yer alan imgeler, hayaller, düşünceler yani gösterilenler açığa çıkarılmış, dilsel kodlar çözümlenerek insana ilişkin travmaların, olumsuz olayların ve durumların iyileştirilmesinde hangi metaforların kullanıldığı saptanmış, metaforlardan yola çıkılarak gerçekleştirilen çözümlemelerle söylenenin arkasındaki gizil değişkenler keşfedilmek istenmiştir. Bu keşfetme süreci, insan belleğinin arka planındaki yeteneklerin, duygu ve düşüncelerin dışa vurulmasını sağlamış, duygu ve düşüncelerin dışa vurulmasına yöntembilimsel olarak da katkı sağlamıştır. Bu çalışmada iyileştirici amaçlar doğrultusunda yazılmış olan ve çeşitli metaforlarla ifade edilen terapötik öykülerin Greimas'ın eyleyenler örnekçesi ile çözümlenmiş olması, insana ilişkin birtakım keşifleri açığa çıkarmıştır. Ayrıca göstergebilimsel çözümleme yapmanın psikolojide, eğitim biliminde, toplum bilimde ve birçok farklı alanda bir karşılığı bulunduğu varsayılmaktadır. Sonuç olarak incelenen öykülerde metaforların çocukların günlük yaşamlarında karşılaşabilecekleri canlı veya cansız varlıklardan oluştuğu, bunun yanında eylemlerin veya durumların, hayalî unsurların da metafor olarak kullanıldığı, öykülerde saptanan sorunların terapötik öykülerin yazılma amaçlarıyla örtüştüğü, iletilerin çocukların anlayabileceği bir biçimde metaforlar aracılığıyla aktarıldığı ve öykülerin hayatın içinde karşılaşılacak sorunların çözümüne dönük, öğretici bir niteliğe sahip olduğu saptanmıştır. Ayrıca incelenen terapötik öykülerin Greimas'ın eyleyenler örnekçesine uygun olduğu, her öykünün bir karşıtlığının bulunduğu ve öykülerin bir gönderici eyleyenin özne eyleyenini harekete geçirmesiyle başladığı, nesne eyleyenlerinin öznenin kendinde ya da çevresinde bulamadığı psikolojik, fizyolojik ve bir eylem nesnesinden oluştuğu, öznenin nesnesine ulaşmasını engelleyen eyleyenler kadar yardımcı olan eyleyenlerin de olduğu saptanmıştır. Sanatsal bir kaygı taşımadan, belirli bir amaç için yazılmış olan terapötik öykülerin Greimas'ın eyleyenler örnekçesine uygun olması, her türlü görsel, işitsel ve yazınsal anlatının Greimas'ın eyleyenler örnekçesine uygunluğu açısından incelenebileceğini göstermesi açısından önemli görülebilir. Araştırma sonucunda, elde edilen bulgular ışığında benzer çalışmaların yapılması da önerilmektedir.