Dış ticaret ve büyüme arasındaki ilişkinin Avrupa dönüşüm ekonomileri için analizi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: YAĞMUR SAĞLAM

Danışman: HÜSEYİN AVNİ EGELİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Dış ticaret ve büyüme arasındaki etkileşim, iktisat yazınının en çok tartışılan konularından birisi olmuştur. Konuyla ilgili pek çok teorik ve ampirik çalışma yapılmış olmasına rağmen değişkenler arasındaki ilişkinin yönü, konunun araştırılma biçimi, ele alınan ülke ile ülke grupları ve kullanılan yöntem bağlamında literatüre katkılar devam etmektedir. Bu çalışmanın amacı, dış ticaret ve büyüme arasındaki ilişkiyi teorik ve ampirik olarak araştırmak, ihracata dayalı ve iç talep çekişli büyüme stratejilerinden hangisinin ele alınan ülkeler özelinde ve genelinde ekonomik büyüme üzerine daha fazla katkı yaptığını karşılaştırarak değerlendirmektir. Çalışmada dış ticaret (net ihracat, iç talep) ve büyüme değişkenleri arasındaki etkileşim Data Stream veri tabanından elde edilen 1990-2015 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak analiz edilmiştir. Kullanılan veriler hem yatay kesit hem de zaman serisi olmak üzere iki boyut içerdiğinden panel veri analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Sırasıyla; İkinci Nesil Birim Kök Testleri (CADF, Hadri-Kruzomi, Multifaktör), Westerlund ECM Panel Eş-Bütünleşme, Heterojen Panel Nedensellik Testleri yapılmış ve Pesaran (2006) Ortak İlişkili Etkiler (CCE) Modeli ile uzun dönem katsayıları tahmin edilmiştir. Çalışmanın bulguları; net ihracat, iç talep ve büyüme arasındaki ilişkinin tüm veri seti için pozitif ve anlamlı olduğunu göstermektedir. Bu nedenle dış ticaret ile ekonomik büyüme arasında uzun dönemde çift yönlü bir nedensellik ilişkisi mevcuttur.Ancak iç talebin büyüme üzerine katkısı net ihracata göre yedi kat daha fazladır. Avrupa dönüşüm ekonomileri için tek tek değerlendirme yapıldığında ekonomik büyümeye; ELG stratejisi bağlamında Romanya ve Bosna-Hersek, DLG stratejisi bağlamında Polonya ve Çek Cumhuriyeti en çok katkı yapan ülkelerdir. Yüksek ve sürdürülebilir bir büyüme için uzun dönemde her iki stratejinin de uyum içerisinde yürütülmesi gerekmektedir. O halde bu stratejiler arasındaki uyumu yakalayacak politika önerisi; "iç talebe uygun ve teknoloji yoğun üretim fazlasının dış piyasada fiyat rekabetçi olacak şekilde ihraç edilmesi" şeklinde olmalıdır.