İklim Risklerinin Azaltılmasına Yönelik Sosyal Kırılganlığın Tespiti: Türkiye Örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afet Yönetimi (Disiplinlerarası) Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OKAN ASLANTAŞ
Danışman: İstem Köymen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, iklim değişikliğinin tetiklediği afetlerin toplum üzerinde oluşturduğu kırılganlığa etki eden değişkenleri saptamak, iklim risklerinin azaltılmasına yönelik sosyal kırılganlığı ölçen bir endeks modeli geliştirmek, bu model aracılığıyla il, bölge ve ülke bazında kırılganlık düzeylerini belirleyip mekânsal olarak haritalandırmak ve öneriler geliştirmektir. Bu amaç doğrultusunda sosyal kırılganlık; duyarlılık, maruziyet ve uyum kapasitesi bileşenleri altında tanımlanan değişkenler aracılığıyla sayısallaştırılmıştır ve sonuçların hem karşılaştırılabilir hem de görsel olarak izlenebilir olması için "Sosyal Kırılganlık Endeksi" geliştirilmiştir. Sosyal Kırılganlık Endeksinin hesaplanabilmesi için üç bileşen altında toplam 38 değişken belirlenmiştir. Bu üç bileşen üzerinden alt ve genel endeks değerleri elde edilmiştir. Ağırlık yapısı değerlendirildiğinde, duyarlılık bileşeni içinde ortalama hane halkı büyüklüğü ve yaş bağımlılığına işaret eden değişkenlerin daha yüksek değerler aldığı; maruziyet bileşeninde ise sıcaklık rejimi göstergeleri (ortalama, en yüksek, en düşük sıcaklık) gibi iklimle ilişkili olay değişkenleri daha yüksek ağırlıklarla öne çıkmıştır. Uyum kapasitesi bileşeninde ise acil durum barınma alternatifi, kişi başı gayrisafi yurt içi hasıla gibi kaynak ve hizmet erişimini temsil eden değişkenlerin daha belirleyici olduğu görülmüştür. Bulgular, endeks değerlerinin Türkiye'de mekânsal olarak homojen dağılmadığını, alt endekslerde ve Sosyal Kırılganlık Endeksinde belirgin bölgesel kümelenmeler bulunduğunu göstermektedir. Geliştirilen endeks, il ve bölge ölçeğinde öncelikli alanların belirlenmesine, risk azaltım politikalarının mekâna duyarlı biçimde tartışılmasına ve yerel düzeyde izleme-değerlendirme çalışmalarına temel oluşturacak bir çerçeve sağlamaktadır.