10.-17. Yüzyıllar arasında Fransa'da tapestry sanatı ve gelişim süreci
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Tekstil Ana Sanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2007
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVİM TUĞBA ARABALI KOŞAR
Danışman: NESRİN ÖNLÜ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:En eski dokuma sanatları içinde yer alan tapestry dokumalar figürlü örneklerin olusumuyla ortaya çıkmıs bir kavramdır. Tapestry; figürlü, resimli dokumaların Avrupa kaynaklı ismidir. Tapestryler; atkı yüzlü düz dokuma yapısını tanımlamakla birlikte, mekik olmadan, parmaklarla ya da bir bobin yardımı ile atkı ipliklerinin çözgüye baglandıgı bir dokuma türüdür. Tapestry dokumalarda atkı iplikleri olusturulacak figür boyunca ileri geri hareket ederek desen olusumunu saglar. Diger düz dokumalarda oldugu gibi atkı iplikleri kumasın eni boyunca ilerlemez. Tapestryde kullanılan atkı iplikleri çözgü ipliklerinden daha ince olur ve bu yöntemle elde edilen dokuma, renk ve desen olarak zengin aynı zamanda atkı ipliklerinin çözgü ipliklerini tamamen kapatacak sekilde bir dokuma yapısına sahip olur. Tapestryler duvar örtüsü, perde, halı, mobilya örtüsü ve farklı islevlere sahip ürünler olarak da kullanılabilinen, çogunlukla üzerleri resimli elde dokunmus tekstil ya da dokuma kuması da ifade etmektedirler. Tapestry dokumalarda agırlıklı olarak yün, keten, pamuk, ipek gibi dört temel dogal lif ve dogal boyalar kullanılmıstır. Ortaçag'ın sonlarına dogru yapılan tapestrylerde altın ve gümüs iplikler dokumalara eklenmistir. Tapestryler Ortaçag'ın baslarında yalnızca korunma, yalıtım, dekoratif unsur amaçlı kullanılırken çagın sonlarına dogru itibar ve politik deger tasıyan ürünler olarak görülmüslerdir. Yapılan arastırmalar dogrultusunda günümüzde Anadolu `da Çatalhöyük'te James Mellaart ve Ian Hodder tarafından gerçeklestirilen kazılarda ele geçirilen kumas kalıntılarının bundan yaklasık 8 bin yıl önceye dayandıgı kanıtlanmıstır. Tapestry tekniginin batıya geçisinde etkin olan Mısır'da ise bu dokuma tekniginin M.Ö.5000'lere kadar uzanan bir geçmisi oldugu bilinmektedir. Fransa'da ise tapestry dokumaların olusması 9. yüzyılda gerçeklesmis, 11.ve 12. yüzyılda gelisme göstererek belirli alanlarda kurulan atölyelerle üretim saglanmıs ve üretilen ürünlerin kalitesi bakımından belli baslı dokuma merkezleri olusmustur. Fransa'da 12. yüzyılda tapestry üretimi alanındaki ilk merkez Paris olmustur. Tamamlanması uzun yıllar alan ve büyük bir incelikle dokunmus tapestryler her dönem gelisen ve degisen teknolojiden yararlanılarak dokuma sanatının evriminde malzeme ve yorum açısından degisim göstermis olsa bile, bu dokumalarda kullanılan teknikler her zaman aynı kalmıstır. Bugün kullanılan dokuma yapıları; kullanılan yeni malzemeler ve yapısalcı sentezler ısıgında figüratif, sembolik, dekoratif, politik yönelim tasıyan, düsündürücü kategorilerde yorumlanmaktadır. Günümüzde dokuma sanatçıları geleneksel teknikleri, güncelligin getirdigi hız ve yeni malzeme ile eski malzeme kullanımlarını birlestirerek tekrar yorumlamıslardır. Tapestry sanatında çıgır açan dokuma sanatçıları ve tasarımcılarının etkinliklerinden çalısma kapsamı içinde söz edilmistir. Tezin içerigi dogrultusunda, tapestry dokuma sanatı temel alınarak hazırlanan özgün dokumalarda çıkıs noktası olarak ele alınan konu portre sanatı olmustur. Portre sanatı, Fransa'da 15. ve 16. yüzyıllarda ortaya çıkmıs fakat etkisi çok uzun ömürlü olmamıstır. O yüzyıllardaki temel amaç, var olan bir yaglı boya veya herhangi bir teknikle olusturulmus portrelerden yola çıkarak tapestry dokuma portreler üretmek olmustur. Uygulama örnekleri, 15. yüzyıl Fransa'sında dokunan portre çıkıslı tapestry teknigini ilke edinerek asamalı bir sekilde sürdürülmüstür.