Bina cephelerinde güneş enerjisinin pasif kullanımının irdelenmesi ve pasif güneş kontrol elemanlarının sınıflandırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATMA GİZEM GEZER
Danışman: MÜJDE ALTIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yenilenebilir enerji kaynağı olan güneş enerjisinin mimaride kullanımı antik çağlardan beri ele alınan bir konu olmaktadır. Günümüzde güneş mimarisi, yeşil mimari ve enerji etkin mimari uygulamalar oldukça önem kazanmaktadır. Güneş enerjisinin mimaride kullanımı iki şekilde ayrılmaktadır. Bunlardan biri pasif diğer adıyla edilgen kullanımdır. Diğeri ise aktif diğer adıyla etken kullanımdır. Aktif kullanım güneş enerjisini teknolojik araç ve gereçler yardımıyla dönüşümünü sağlamaktadır. Günümüzde teknolojinin ilerleyişi ile aktif sistemler görülmektedir. Pasif kullanım tasarımda alınan kararlarla ve binada kullanılan malzeme/bileşenler ile güneş enerjisinden faydalanmaktır. Antik çağlardan başlayan güneş enerjisinin mimaride kullanımında pasif kullanım kararları görülmektedir. Günümüze kadar da bu pasif uygulama kararları gelişerek çeşitlendirilmiştir. Bu çalışmada güneş enerjisinin pasif kullanımı üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi irdelenmiştir. İkinci bölümde güneş enerjisinin tanımı yapılıp, geçmişten günümüze güneş enerjisinin mimaride nasıl ele alındığı araştırılmıştır. Antik Çağ, Avrupa'da Yeni Çağ, Amerika'da güneş mimarlığı, Yakın Çağ dönemi olarak kronolojik sıralama yapılıp, gelişim süreci incelenmiştir ve her bir dönem için inceleme örneklerle yapılmıştır. Üçüncü bölümde Anadolu'nun yedi bölgesi üzerinden örnekler seçilerek geleneksel evlerde güneş mimarlığı incelenmiştir. Dördüncü bölümde güneş enerjisinin pasif kullanımları ele alınmıştır. Pasif kullanımı güçlendirecek, bina tasarımının en başında dikkate alınması gereken parametreler belirtilmiştir. Ardından binaya eklenebilecek pasif tasarım ögeleri ve bu tasarım ögelerinin etkileri incelenmiştir. Bu ögeler soğutma enerjisine göre mi yoksa ısıtma enerjisine göre mi pasif tasarıma etki yaptığı ayrımı yapılmıştır. Sonrasında enerji kazancını doğrudan ve dolaylı olarak ayırarak incelenmiştir. Binalarda güneşi doğru kullanmada en önemli öge cephedir. Güneşin binaya ulaşması veya engellenmesi doğrudan cephe ile yapılmaktadır. Bu duruma da güneş kontrolü denilmektedir. Güneş ışınlarının bina ile ilk karşılaştığı ve oldukça çok yüzey alanına sahip olduğu öge cephedir. Beşinci bölümde güneş kontrolü irdelenmiştir. Cephede kullanılacak her bir güneş kontrolü elemanına değinilmek amaçlanmıştır. İncelenen güneş kontrol elemanları için bir sınıflandırma ihtiyacı olduğu kanısına varılıp, güneş kontrol elemanları için bir sınıflandırma oluşturulmuştur. Sonuç olarak yapılan çalışma doğrultusunda şu yargıya varılmıştır: Mimaride güneş her zaman dikkate alınan bir kavram olmakla birlikte, günümüze kadar geçmişle bütünleşerek ilerlemektedir. Antik çağlarda daha çok cephe yönlendirilmesi, kentsel planlama, mekânsal kurgu olarak güneşe önem verilirken; günümüzde cephe malzeme ve elemanlarıyla mimaride güneş ele alınmaktadır. Geçmişten gelen bilgi ve birikim kullanılmakla birlikte geliştirilmektedir.