Bilsem Öğretmenlerinin Tasarım Odaklı Düşünme Modeli İle Geometri Alanında Etkinlik Geliştirme Becerilerinin İncelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Özel Öğretim Ana Blim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞÇE MERVE SAĞIR
Danışman: Burak Karabey
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:21. Yüzyıl eğitim yaklaşımları, bilginin hızla erişilebilir hale gelmesi ve öğrenme ortamlarının çeşitlenmesi ile birlikte, öğrencilerin bilgiyi sadece edinmeleri değil; aynı zamanda anlamlandırmaları, dönüştürmeleri ve yaratıcı biçimde kullanmaları gerekliliğini ön plana çıkan bir yüzyıl olarak görülmektedir. Bu dönüşüm, öğretmenlerin rollerinde köklü bir yeniden yapılanmayı zorunlu kılmakta; geleneksel bilgi aktarıcılığı rolünden uzaklaşarak öğrenme süreçlerini tasarlayan, yönlendiren ve dönüştüren öğretim tasarımcıları, rehberleri ya da profesyonelleri olmalarını gerektirmektedir. Bu bağlamda, Tasarım Odaklı Düşünme (TOD) yaklaşımı, empati kurma, problemi tanımlama, fikir üretme, prototip oluşturma ve test etme gibi aşamalarıyla öğretmenlerin çağdaş eğitim paradigmalarına uyum sağlamalarında ve yeni geliştirilecek olan paradigmalara katkı sağlamalarına yönelik işlevsel bir çerçeve sunmaktadır. Bu araştırma, TOD yaklaşımının öğretmen eğitimi bağlamında nasıl bir dönüşüm sağladığını ve BİLSEM matematik öğretmenlerinin etkinlik tasarlama süreçlerine katkılarını incelemeyi amaçlamaktadır. Society 5.0 for Gifted Education (Üstün Yetenekliler için Toplum 5.0) başlıklı TREESP 2.1. IQSES/309 numaralı proje kapsamında, Türkiye genelindeki çeşitli Bilim ve Sanat Merkezleri'nde (BİLSEM) görev yapan 100 öğretmene yönelik yüz yüze eğitimler düzenlenmiştir. Bu eğitimlerin yürütülmesi için, Tasarım Odaklı Düşünme (TOD) temelli rehber eğitmen eğitim programına katılan 25 rehber eğitmen görev almıştır. Araştırmanın çalışma grubu, bu rehber eğitmenler arasından seçilen 13 matematik öğretmeni ile oluşturulmuştur. Eğitim sürecinin ilerleyen aşamasında, gönüllülük esasına göre belirlenen 5 matematik öğretmenine, üst düzey düşünme becerileri ve Van Hiele Geometri Düzeyleri üzerine eğitimler verilmiştir. Uygulama aşamasında, bu öğretmenlerden TOD yaklaşımını temel alarak geometri etkinlikleri geliştirmeleri beklenmiştir. Araştırma, nitel araştırma desenine göre yapılandırılmış; veri toplama sürecinde yarı yapılandırılmış görüşmeler, saha notları, ses-video kayıtları, öğretmen günlükleri ve etkinlik değerlendirme formlarından yararlanılmıştır. Toplanan veriler, içerik analizi yöntemiyle sistematik biçimde çözümlenmiş; katılımcı öğretmenlerin ifadeleri tematik olarak sınıflandırılmıştır. Araştırmanın bulguları, TOD yaklaşımının öğretmenlerin yalnızca öğretim materyali geliştirme becerilerini değil, aynı zamanda pedagojik yaklaşımlarını ve sınıf içi rollerini olumlu biçimde dönüştürdüğünü ortaya koymuştur. TOD süreci, öğretmenlerin öğrenci ihtiyaçlarını merkeze alan, yaratıcı ve disiplinler arası etkileşimi teşvik eden bir öğretim anlayışını benimsemelerine katkı sağlamış; öğretmenlerin düşünme biçimlerinde ve problem çözme yaklaşımlarında anlamlı değişimlere yol açmıştır. TOD yaklaşımının sadece teknik bilgi edinimiyle sınırlı kalmayıp, öğretmenlerden düşünce biçimlerini, tutumlarını ve mesleki yaklaşımlarını yeniden ele almalarını gerektiren daha bütüncül bir dönüşüm sürecini de beraberinde getirdiğini göstermektedir. Bu bağlamda, TOD'un eğitim ortamlarında etkili ve kalıcı biçimde uygulanabilmesi için öğretmenlerin bireysel ihtiyaçlarını dikkate alan rehberlik süreçlerine, uygulama odaklı destekleyici ortamların oluşturulmasına ve mesleki gelişimlerinin sürekliliğini sağlayacak yapılandırılmış programlara ihtiyaç duyulduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Tasarım Odaklı Düşünme, Üst Düzey Düşünme, Van Hiele Geometri Düzeyi, Öğretmen Eğitimi, Üstün Yetenek