İnsan keloid, hipertrofik skar ve atrofik skarlarında matriks metalloproteinaz 2 ve 9 enzimlerinin gelatin zimografi yöntemi ile değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Biyokimya Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2004
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERPİL TANRIVERDİ
Danışman: GÜLGÜN OKTAY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET İNSAN keloid, hipertrofik skar VE ATROFİK skarlarinda MATRİKS METALLOPROTEİNAZ-2 VE -9 ENZİMLERİNİN GELATİN ZİMOGRAFİ YÖNTEMİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ Skar oluşum sürecinin bozulmasına, yara iyileşme süreçlerinden sadece birinin değil, birbirini takip eden olaylardaki değişimler etki eder. Yaralanma sonrası ekstrasellüler matriksin yapımında ve yıkımında değişiklikler meydana gelir. Yapım ve yıkım arasındaki hassas dengenin bozulmasında veya her ikisinin de arttığı durumlarda anormal skar gelişimi görülmektedir. Ekstrasellüler matriksin proteolitik yıkımı kutanoz yara iyileşmesi sırasında tamir ve "remodeling" süreçlerinin temel niteliklerindendir. Anormal skarlarda matriks metalloproteinaz ailesinden Gelatinaz A (MMP-2) ve Gelatinaz B (MMP-9) aktiviteleri hakkında çok az şey bilinmektedir. Gelatinazlar kollajenaz-1 ve stromelizin-1 ile birlikte matriks "remodeling" sürecinde rol alan önemli metalloproteinazlardır. Bu araştırmanın temel amacı; hipertrofik skar, keloid ve atrofik skar dokularındaki ekstrasellüler matriks yapım ve yıkım süreçlerinin değerlendirmesi için MMP-2 ve MMP-9 aktiviteleri ile bu skar dokularındaki kollajen düzeylerinin incelenmesidir. Hasta grubu olarak, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi Polikliniğine 14.5 ay süre içinde başvuran, vücutlarının çeşitli yerlerinde hipertrofik skarı olan 29, vücutlarının çeşitli yerlerinde keloidi olan 4 ve vücutlarının çeşitli yerlerinde atrofik skarı olan 3 birey seçildi. Olguların seçim kriterleri, olgularda yara iyileşmesini etkileyecek herhangi bir ek sistemik hastalığın olmaması ve skarların matürasyonunu tamamlamış olmalarıydı. Hipertrofik ve atrofik skarlar, skar revizyonu yapılan hastalardan; keloidler, yapılan biopsi veya tedavi amaçlı çıkarılan örneklerden alınmıştır. Normal deri 14 bireyden herhangi bir sebeple alınan greft örneklerinden elde edildi. Doku örneklerinde kollajen ölçümü Reddy ve Enwemeka'nm alkali hidrolizi kullanarak biyolojik dokularda hidroksiprolin miktarını saptadıkları yöntemin modifiye şekli kullanılarak yapddı. MMP-2 ve MMP-9 düzeyleri "enzyme linked immunosorbent assay" (ELISA) ile aktiviteleri ise gelatin zimografi metoduyla ölçüldü.İstatistiksel değerlendirmelerde; grup ortalamalarını karşılaştırmak için "Mann Whitney U testi", regresyon analizi için "Spearman's Rho korelasyon testi" kullanıldı. Tüm analizlerde anlamlılık seviyesi p<0,05 olarak alınmıştır. Kollajen düzeyleri gruplar arasında karşılaştırıldığında aralarında anlamlı istatistiksel fark bulunmamıştır. Matriks metalloproteinaz-2'nin ELISÂ analizi sonuçlarının gruplar arasmda karşılaştırıldığında aralarında anlamlı istatistiksel fark bulunmamıştır. Matriks metalloproteinaz-9'un ELISA analizi ile elde edilen düzeyleri hipertrofik skarh olgular ve atrofik skarlı olgular arasmda karşılaştırıldığında aralarında anlamlı istatistiksel fark bulunmuştur (p=0.03). Diğer gruplar arasında yapılan karşılaştırmalarda anlamlı fark bulunmamıştır. Ancak elde edilen gelatinaz düzeylerinin ortalamaları keloid ve hipertrofik skarh olgu gruplarında bir artış ve atrofik olgu grubunda normale gore azalma olduğunu gösteriyordu. Gelatin zimografi analizi ile elde edilen pro-MMP-2 ve aktif MMP-2 düzeyleri her bir parametre için gruplar arası karşılaştırma yapıldığında anlamlı istatistiksel fark bulunmamıştır. Gelatin zimografi ile yapılan analizlerde MMP-9 seviyeleri ise deteksiyon sınırının altındaydı. Elde edilen pro-MMP-2 düzeyleri normal olgu grubunda en yüksekken, aktif MMP-2 keloidli olgu grubunda en yüksekti. Zimografi analizinden elde edilen sonuçlardan hesaplanan "aktif/pro Oranı" gruplar arasmda değerlendirildiğinde en yüksek ortalama keloid grubunda görülür, bunu sırasıyla hipertrofik skarh, normal ve atrofik skarh olgu grupları takip eder." Aktif/pro Oranı" normal grup üe hipertrofik skarh olgular ve keloidli olgular arasmda karşılaştırıldığında anlamlı istatistiksel fark bulunmuştur (sırasıyla p=0.019; p=0.006). Aynı şekilde hipertrofik skar ve keloidli olgular arasmda "aktif/pro Oranı" düzeyleri karşılaştırıldığında da anlamlı istatistiksel fark bulunmuştur (p=0.033). Bu sonuçlar bize tek basma latent veya tek basma aktif formun anlamlı olmayabileceğini, ancak birlikte değerlendirildiklerinde anlam taşıdıklarını gösterir. Hipertrofik skarh olgu grubunda ELISA ile elde edilen MMP-2 ile MMP-9 düzeyleri arasmda pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde güçlü bir korelasyon bulunmuştur (r= 0.609, p= 0.000). Zimografi analizinden elde edilen pro- MMP-2 ile aktif MMP-2 düzeyleri arasmda pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde güçlü bir korelasyon bulunmuştur (r= 0.942, p= 0.000). ELISA Ue elde edilen MMP-2 ile zimografi analizinden elde edilen hem pro-MMP-2 hem de aktif MMP-2düzeyleri arasında pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde güçlü bir korelasyon bulunmuştur (sırasıyla r= 0.575, p= 0.005; r= 0.635, p= 0.001). Normal olgu grubunda ELISA ile elde edilen MMP-2 ile MMP-9 düzeyleri arasında pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde güçlü bir korelasyon bulunmuştur (r= 0.640, p= 0.014). ELISA ile elde edilen MMP-2 ile zinıografî analizinden elde "pro/aktif Oranı" düzeyleri arasmda pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde güçlü bir korelasyon bulunmuştur (r= 0.822, p= 0.000). ELISA ile elde edilen MMP-9 ile zimografî analizinden elde edilen "aktif/pro Oranı" düzeyleri arasmda pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde güçlü bir korelasyon bulunmuştur (r= 0.554, p= 0.040). Zimografî analizinden elde edilen pro-MMP-2 ile aktif MMP-2 düzeyleri arasında pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde güçlü bir korelasyon bulunmuştur (r= 0.783, p= 0.001). Zimografî analizinden elde edilen aktif MMP-2 ile "aktif/pro Oranı" düzeyleri arasmda pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde güçlü bir korelasyon bulunmuştur (r= 0.656, p= 0.011). Atrofik skar ve keloidli olgularda n < 4 olduğu için korelasyon yapılamadı. Normal olgularda ELISA analizinde bulunan MMP-9 düzeyleri ile zimografî analizinden elde edilen MMP-2 'nin "aktif/pro Oranı" düzeylerinin güçlü korelasyon göstermesi, ancak aynı bulgunun hipertrofik skar grubunda olmayışı MMP-9 enziminin MMP-2'nin aktivasyonunda rol alabileceği olasılığını düşündürmektedir. Yaptığımız çalışmanın sonuçlarına göre hem doku kollajen sonuçlarımız hem de gelatinaz sonuçlarımız hipertrofik skar ve keloid oluşumundaki iki evre teorisini desteklemektedir. Bu çalışma ile ayrıca ELISA ve gelatin zimografî yöntemlerinin birlikte kullanımının MMP-9 düzeylerinin ve MMP-2'nin aktif formlarının gösterilmesi açısından gerekli olduğu sonucuna varmaktayız. Böylelikle matriks metalloproteinaz enzimlerinin hem latent hem de aktif formlarının düzeylerinin ve aktivitelerinin kantitasyonu sağlanmış olmaktadır. Anahtar sözcükler: MMP-2, MMP-9, gelatin zimografî, keloid, skar