STEAM etkinliklerinin üstün/özel yetenekli öğrencilerin bilimsel süreç becerileri, sanatsal görme biçimleri ve bilimsel yaratıcılıklarına etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Özel Eğitim Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SILA BALIM
Danışman: Kemal Yürümezoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünyada giderek artan zorlu yaşam koşulları ve rekabet ortamı, teknolojide ve bilimde hızla meydana gelen yenilikçi değişimler, günden güne karşı karşıya kaldığımız problemlerin çözümünde daha gelişmiş beceriler ve yetenekler gerektirmektedir. Bu kapsamda, bilimin ve teknolojinin araçlarını kullanarak farklı olay ve olgular arasında bağlantı kurabilen, daha karmaşık problemleri algılayabilen, çok yönlü düşünebilen ve bunlara yaratıcı çözümler üretebilen bireylere ihtiyaç vardır. Bilim, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik alanlarına Sanat (Art) eğitiminin entegre edildiği STEAM bütünleşik öğrenme modeli, bu çerçevede en kapsamlı öğrenme ve problem çözme modellerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu model, ülkelerin kalkınmasında ve ilerlemesinde belirleyici roller üstlenecek üstün/özel yetenekli öğrencilerin eğitiminde, yaratıcı beceri, fikir ve ürünlerin geliştirilmesinde potansiyel fırsatları barındırmaktadır. STEAM bütünleşik öğrenme modeli, disiplinlerarası entegrasyon yoluyla öğrencilerin öğrenme sürecine etkin katılımını fırsat vererek sanat ve bilimin eleştirel düşünme, yaratıcılık ve hayal gücü gibi becelerini birlikte etkin bir şekilde kullanabilmesini sağlar. Bunun yanında bilim ve mühendislik uygulamalarından gelen birçok bilgi ve beceriyi, sorgulama ve uygulamalar yoluyla bütünleştirerek, bilimin doğası ve bilimsel kavramlar arasında anlamlı bağlar kurmamasını destekler. STEAM bütünleşik öğrenme modelini temel alan bu tez çalışmasıyla, Bilim ve Sanat Merkezlerine devam eden üstün/özel yetenekli tanısı almış 5., 6. ve 7. sınıf öğrencileriyle, STEAM bütünleşik öğrenme modeliyle hazırlanan etkinliklerin, öğrencilerin bilimsel süreç becerileri, sanatsal görme biçimleri, bilimsel yaratıcılıklarına ve kavramsal anlamalarına etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Araştırma 2022 -2023 öğretim yılında, İzmir İl merkezinde yer alan bir Bilim ve Sanat Merkezine devam eden üstün/özel yetenek tanısı almış, 5., 6. ve 7. sınıf toplam 41 öğrenciyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmada STEAM bütünleşik öğrenme modeli etkinliklerinin etkililiğini belirlemesi amacıyla, nicel ve nitel verilerden oluşan karma yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmada veri toplam aracı olarak "Bilimsel Süreç Becerileri Testi", "Işık ve Renkler Kavramsal Bilgi Testi", "Yaratıcı Bilimsel Çağrışımlar Testi (Y-BÇT)" ve "Sanatsal Görme Biçimi Değerlendirme Portfolyosu" kullanılmıştır. Bunun yanında, etkinlikler sonunda yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılarak, öğrencilerin etkinlik süreçleri ve çıktıları ile ilgili görüşleri alınmıştır. Araştırmadan elde edilen nicel verilerin analizi sonucunda, STEAM bütünleşik öğrenme modeliyle gerçekleştirilen etkinliklerin; deney grubundaki öğrencilerin deneysel uygulama sonrasında ön test-son test bilimsel süreç becerilerinde anlamlı bir farklılık bulunmazken, bilimsel yaratıcılık becerilerinde son test sonuçlarında anlamlı düzeyde farklılık tespit edilmiştir. Araştırmadan elde edilen nitel verilerin analizi ise hem betimsel hem içerik analizi ile yapılmıştır. Analizler sonucunda; "Sanatsal Görme Biçimi Portfolyo Değerlendirme" kriterleri ile uzman görüşleri alınarak değerlendirilen sanatsal beceriler ilk etkinlikte %77,92-85,25 (iyi düzey), ikinci etkinlikte %86,98-96,08 ( iyi düzey-ileri düzey), üçüncü etkinlikte %78,06-87,74 (iyi düzey) arasında değişen performans düzeylerinde ve son etkinlikte ise üç becerinin birlikte değerlendirilmesiyle elde edilen değerlendirme ortalamasıyla %70,73 (iyi düzey) performans düzeyinde olduğu gözlemlenmiştir. Etkinlikler süresince öğrencilerin sanatsal becerileri performanslarının iyi ve ileri düzey aralığında olduğu görülmüştür. "Işık ve Renkler Modülüne İlişkin Kavramsal Anlama Testi" ile ölçülen öğrencilerin kavramsal bilgilerinin analizinde ise öğrencilerin kavramsal bilgilerindeki %9,64'den (başlangıç/ temel düzey) %40,08'e (orta düzey) bir gelişim sağlandığı tespit edilmiştir. Öğrencilerle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler sonucunda, öğrencilerin STEAM bütünleşik öğrenme modeline ve etkinliklerine ilişkin olumlu görüşlere sahip olduğu belirlenmiştir. Bütün bulgular entegre olarak değerlendirildiğinde, STEAM bütünleşik öğrenme modeliyle yapılan öğretimin öğrencilerin, ışık ve renkler konusunda kavramsal bilgi düzeylerini geliştirdiği, farklı etkinliklerde öğrencilerin farklı sanatsal becerilerini desteklediği ve bunun paralelinde yaratıcılıklarını anlamlı ölçüde geliştirdiği gösterilmiştir. Bu sonuçlar doğrultusunda, STEAM bütünleşik öğrenme modeliyle tasarlanan öğretim modüllerinin kavramsal bilgiyi güçlendirmesi, sanatsal beceriler dahil geniş bir beceri havuzunu bütünleşik olarak desteklemesi ve yaratıcılık gelişiminde yüksek bir potansiyel barındırması nedeniyle gelecekte daha fazla nitelikli araştırmaların yapılması ve sonuçlarının öğretim ortamlarında kullanılması önerilmektedir.