Erken Cumhuriyet Dönemi'nde mimarlık,ideoloji ve fotoğraf ilişkisi: Arkitekt kapakları


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÇAĞLA ERCANLI

Danışman: Gökçeçiçek Savaşır

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İdeolojilerin yayılmasında ve anlaşılmasında mimarlık ve fotoğraf iki önemli araç olmuştur. Fotoğraf kanıt, belgeleme, araştırma ve arşiv aracı olarak modern hayata dâhil olurken, mimarlık için de belgeleme, temsil ve yeniden üretim aracı olmuştur. Görselliğin modern hayattaki öneminin yanı sıra, fotoğraf; nesne ve imgeleri dolaşıma katan ve çoğaltan, onları yeniden biçimlendiren sürecin merkezi bir öğesidir. Mimarlık pek çok kez belli ideolojiler çerçevesinde şekillenirken, mimari nasıl olmalı ve nasıl üretilmeli sorularına yanıt aranmış, fotoğraf ise üretilen mimari ürünün nasıl kavrandığı ve tüketildiği noktasında devreye girmiştir. Modernizm, Avrupa'da doğmasına rağmen taşıdığı evrensellik ve rasyonalist olma iddiasıyla kısa zamanda tüm dünyada etkisini göstermiştir. 20. Yüzyıl'da mimarlık, çağdaşlaşma yolunda ilerleyen Türkiye Cumhuriyeti'nin, 'modern ulus', 'ulus devlet', 'milli kimlik' ifadeleri ışığında kavramsallaştırılmasında kullanılan bir araç olmuştur. Cumhuriyet ideolojisinin gücünü yansıtacak şekilde oluşturulan mimari ürünler değişen devlet rejiminin gücünü sembolize etmiştir. Fotoğraf ise bu düşünsel izleğin değişen rejimle birlikte dönüşen toplum arasında da yayılmasına hizmet eden ikincil bir araç olarak görülmektedir. Bu çalışmada, dönemin ilk ve tek mimarlık dergisi olan Arkitekt incelenmektedir. Arkitekt'in 1931-1941 yılları arasındaki kapak fotoğrafları üzerinden dönemin ideolojisi, mimarisi ve fotografik temsili arasındaki ilişki araştırılmaktadır. Özellikle, Erken Cumhuriyet Dönemi mimarlığının fotoğraf aracılığıyla nasıl yansıtıldığı ve yayıldığı; ayrıca yeni devlet ideolojisinin propagandasının yapılarak nasıl yeniden üretildiği araştırılmaktadır.