Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HASAN KOÇ
Danışman: Şerife Reyhan Uçku
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma, Türkiye'deki yaşlılarda karşılanmamış sağlık hizmeti gereksinimi sıklığını ve nedenlerini belirlemeyi; karşılanmamış gereksinimin yoksulluk veya sosyal dışlanma riski (AROPE: At risk of poverty or social exclusion) ile ilişkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipteki bu çalışmada Türkiye İstatistik Kurumu tarafından 2023 yılında yapılan Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması'na katılan 8499 katılımcının verileri kullanılmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkeni karşılanmamış sağlık hizmeti gereksinimidir. Karşılanmamış gereksinim, katılımcıların son 12 ay içerisinde gereksinim duyduğu halde doktora başvuramama ve diş hekimine başvuramama sorularına verdikleri yanıtlar ile ayrı ayrı değerlendirilmiş; karşılanmamış medikal ve dental gereksinimden en az birinin varlığı karşılanmamış sağlık hizmeti gereksinimi olarak kabul edilmiştir. Temel bağımsız değişken yoksulluk veya sosyal dışlanma riskidir. Kontrol değişkenleri, sosyo-demografik değişkenler, hane ve yerleşim yeri özelliklerine ilişkin değişkenler ile sağlık durumu değişkenleridir. Tek değişkenli analizlerde ki-kare testi uygulanmış; çok değişkenli analizlerde lojistik regresyon modelleri oluşturulmuştur. Bulgular: Araştırma grubunun %55.7'si kadın, %37.6'sı 65-69 yaş grubundadır. Katılımcıların %27.1'i yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altındadır. Araştırma grubunda sağlık algısı kötü olanların oranı %25.6, kronik hastalığı olanların oranı %81.3, aktivite kısıtlaması yaşayanların oranı %65.1'dir. Gereksinimi olan katılımcılarda karşılanmamış sağlık hizmeti gereksinimi sıklığı %8.7; karşılanmamış medikal gereksinim sıklığı %6.5, karşılanmamış dental gereksinim sıklığı ise %7.2'dir. Karşılanmamış medikal gereksinimin en sık nedeni randevunun geç tarihe verilmesi iken; karşılanmamış dental gereksinimde ödeme güçlüğüdür. Çok değişkenli analizlerde kontrol değişkenleri ile düzeltildikten sonra, yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında olmak karşılanmamış sağlık hizmeti gereksinimini risk altında olmayanlara göre 1.46 kat artırmaktadır (%95 GA: 1.22-1.74). AROPE bileşenlerine göre yapılan çok değişkenli analizlerde, düzeltmeler sonrası maddi ve sosyal yoksunluğu olanlarda karşılanmamış sağlık hizmeti gereksinimi olmayanlara göre 2.52 kat artmıştır (% GA: 2.02-3.14). Sonuç: Yoksulluk yalnızca gelir boyutu ile değil; konut olanakları, beslenme durumu, sosyal katılım gibi alanlardaki etkileri ile de karşılanmamış sağlık hizmeti gereksinimini artırmaktadır. Sağlık hizmetlerine erişimde kendi başına da bir risk grubu olarak değerlendirilmesi gereken yaşlılarda, hane ve birey düzeyinde yoksunlukların giderilmesi, sosyal katılımın artırılıp dışlanmanın önlenmesine yönelik politikalar bu bağlamdaki eşitsizlikleri azaltabilir.