Türkçe öğretmen adaylarının dil öğretiminde yapay zekâya yönelik görüşlerinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: UYGAR SOLAK
Danışman: NEVİN AKKAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın temel amacı, Türkçe öğretmen adaylarının dil öğretiminde yapay zekâ kullanımına yönelik görüşlerini derinlemesine incelemektir. Nitel araştırma desenlerinden durum çalışması (case study) modelinde tasarlanan araştırmanın çalışma grubunu; 2024-2025 eğitim-öğretim yılında bir devlet üniversitesinin Türkçe Öğretmenliği programında öğrenim gören, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ile belirlenmiş toplam 50 öğretmen adayı (1, 2, 3 ve 4. sınıf) oluşturmaktadır. Araştırma verileri, alanyazın taraması ve uzman görüşleri doğrultusunda geliştirilen, pilot uygulaması yapılarak geçerliği ve güvenirliği kanıtlanmış 8 soruluk "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde nitel veri analiz tekniklerinden içerik analizi kullanılmış; kodlayıcılar arası güvenirlik katsayısı .86 olarak hesaplanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre; katılımcıların yapay zekâyı en fazla "kendine ait özellikleri olan teknoloji", "insan yerine geçen sistemler" ve "hayatı kolaylaştıran teknoloji" temalarıyla tanımladıkları saptanmıştır. Katılımcıların %86'sının günlük yaşamda yapay zekâ araçlarını kullandığı, en sık başvurulan uygulamaların ise ChatGPT (%40), Siri (%14) ve Google Gemini (%9) olduğu tespit edilmiştir. Öğretmen adaylarının yapay zekâyı kullanım amaçları arasında bilgi edinme, ödev hazırlama ve araştırma yapma faaliyetleri ön plana çıkmaktadır. Eğitim süreçlerine yönelik görüşler incelendiğinde; öğretmen adaylarının %80'inin yapay zekânın eğitimde kullanılmasını desteklediği görülmüştür. Dil öğretimi bağlamında yapay zekânın; pratik yapma imkânı, kişiselleştirilmiş eğitim ve zaman/mekân esnekliği gibi önemli avantajlar sunduğu belirtilmiştir. Buna karşın; insan etkileşimi eksikliği, zihinsel tembellik, yanlış bilgi edinme ve teknoloji bağımlılığı gibi olumsuz yönlere ilişkin kaygılar da dile getirilmiştir. Katılımcıların %52'si yapay zekânın gelecekte dil öğretimine olumlu katkılar sunacağını düşünürken, bir kısmının "öğretmenin yerini alacağı" endişesiyle belirsiz bir tutum sergilediği saptanmıştır. Son olarak öğretmen adaylarının, kendi geliştirecekleri yapay zekâ uygulamalarında öncelikle "dört temel dil becerisini geliştirme" ve "konuşma pratiği" özelliklerine odaklanmayı tercih ettikleri bulgulanmıştır.