Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜBRA YILDIRIM KARALAR
Danışman: Şerife Reyhan Uçku
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmada, Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi Endokrinoloji polikliniğine başvuran tip 2 diyabet hastalarında; sağlık okuryazarlığı düzeyini, diyabet öz yönetim düzeyini ve metabolik kontrol durumlarını saptamak, sağlık okuryazarlığı ile diyabet öz yönetimi ve metabolik kontrol ilişkisini incelemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel araştırmada, tip 2 diyabet hastası olan 210 kişiye ulaşılarak yüz yüze veri toplanmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkenleri diyabet öz yönetimi ve metabolik kontroldür. Diyabet öz yönetimi, Diyabet Öz Yönetim Skalası ile ölçülmüştür. Metabolik kontrol ise glisemik, lipid ve kan basıncı kontrolü olmak üzere üç temel bileşen ile değerlendirilmiştir. Araştırmanın temel bağımsız değişkeni sağlık okuryazarlığı düzeyidir. Sağlık okuryazarlığı düzeyi, Diyabetli Erişkin Hastalarda Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ile ölçülmüştür. Diğer değişkenler ise sosyo-demografik özellikler, sağlık durum özellikleri ve diyabete bağlı klinik özelliklerdir. Tek değişkenli analizlerde ki kare, Mann Whitney U testleri kullanılmıştır. Çok değişkenli analizlerde ise çoklu doğrusal regresyon ve lojistik regresyon modeli kurgulanmıştır. Bulgular: Katılımcıların %61,4'ü kadındır, %66,2'si 65 yaş altındadır. Araştırmaya katılanların yaş ortalaması 59.9 (11.6) yıl'dır. Araştırmaya katılan hastaların sağlık okuryazarlığı ölçeğinden almış oldukları toplam puan ortalamaları 38.7 (10.7)'dir. Araştırmaya katılan hastaların Diyabet Öz Yönetim Skalası toplam puan ortalaması 6.7 (1.9)'dir. Katılımcıların %47,6'sının glisemik kontrol durumu, %32,9'unun lipid kontrol durumu, %54,8'inin kan basıncı kontrol durumu ve %9,5'inin metabolik kontrol durumu iyidir. Toplam diyabet öz yönetim puanının sağlık okuryazarlığı puanı arttıkça arttığı ve erkeklerde daha yüksek olduğu bulunmuştur. Metabolik kontrol ile sağlık okuryazarlığı arasında anlamlı ilişki saptanamamıştır. Ailede diyabet öyküsü olmayanlarda olanlardan 3.39 kat, diyabet tedavisi için insülin/pompa ya da oral antidiyabetik ve insülin pompa kullanan hastalara göre sadece diyet yapan ya da oral antidiyabetik kullanan hastaların metabolik kontrolü 6.42 kat, sağlık hizmetleri kullanımı puanı bir birim arttığında metabolik kontrol durumu 2.28 kat daha iyi olarak bulunmuştur. Sonuç: Çalışmada sağlık okuryazarlığı ile diyabet öz yönetimi arasında anlamlı bir ilişki olduğu, ancak metabolik kontrol ile anlamlı ilişki saptanamadığı saptanmıştır. Diyabet öz yönetimini etkileyen faktörlerin incelenmesiyle, sağlık okuryazarlığı düşük olan hastalara ve kadınlara öz yönetim faaliyetlerini geliştirebilmeye yönelik müdahalelerin yapılabileceği ortaya konulmuştur. Metabolik kontrol durumunu etkileyen faktörler incelendiğinde, ailesinde diyabet olan, tedavisinde insülin bulunan ve sağlık hizmet kullanımını düşük olan hastalara yönelik girişimler yapılabileceği ortaya çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Diyabetes mellitus, öz yönetim, metabolik kontrol, sağlık okuryazarlığı