Türkçede ara sınıf eylem yapıları

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: UMUT YOZGAT

Danışman: ÖZGÜN KOŞANER

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Son dönem dilbilim çalışmalarında eylemlerin genellikle üye yapısı temel alınarak yapılan geçişli ve geçişsiz sınıflandırmalarının dışında geçişli eylem yapılarından türeyip, bu eylemlerin geçişsiz özelliklerini sunan ve daha çok etken tümce yapısına sahip olan ara sınıf eylem yapıları incelenmektedir. Bu bağlamda, bu çalışma ara sınıf eylem yapılarının Türkçede ne gibi görünümler sergilediğini betimlemeyi amaçlamaktadır. Türkçede eylemler üzerine yapılan sınıflandırma çalışmaları çoğunlukla geçişli ve geçişsiz eylemler ve bunların alt başlıkları olan tek-geçişli/çift-geçişli ve etkilemesiz/belirtmesiz eylemlerle sınırlı kalmış, ara sınıf eylem yapılarına yönelik detaylı çalışmalar yapılmamıştır. Bunun yanı sıra, alanyazında eÖ yapılarına yönelik son dönem çalışmalarda iki farklı görüşün ortaya çıktığı görülmektedir. Bu görüşlerden ilki geçişli ve etkilemesiz eylemlerin evre oluşturduğunu,ikinci görüş ise bu eylemler dışında belirtmesiz ve edilgen yapılı eylemlerin de evre oluşturduğunu iddia etmektedir. Ancak, her iki görüşü savunan araştırıcılar incelemelerinde ara sınıf eylem yapılarını göz ardı etmektedirler. Bu çalışmadaki amacımız, eÖ yapılarına yönelik olan görüşleri evre kuramı çerçevesinde ele alarak ara sınıf eylem yapılarının bu görüşlerden hangisini desteklediğini belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda Türkçe Güncel Sözlük'te eylem ulamı altında yer alan 15100 eylem alanyazında ara sınıf eylem yapılarının özelliklerini belirlemede kullanılan sınamalar doğrultusunda incelenmiş, sat-, boya-, ov-, kes-, çırp-, çiz-, biç-, temizle- ve yaz-eylemlerinin ara sınıf eylem yapısı sundukları gözlemlenmiştir. Çalışmamız, ara sınıf eylem yapılarının eÖ yapılarına yönelik yaklaşımlardan "geçişli ve etkilemesiz eylemler evredir" görüşünü desteklediği ancak her iki görüşün de sorunlu yönleri olduğunu ortaya çıkarmıştır. Anahtar Sözcükler: Ara sınıf, Eylem, Türkçe, Evre Kuramı.