Karanlık liderlik ile örgüt iklimi arasındaki ilişkiler
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SUZAN YILDIRIM
Danışman: ALİ AKSU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırma, öğretmenlerin algıları temelinde, okul müdürlerinin karanlık liderlik davranışları ile okulların örgüt iklimi düzeyini belirlemeyi hedeflemektedir. Bu bağlamda, karanlık liderlik ve örgüt ikliminin çeşitli faktörlerden nasıl etkilendiğini inceleyerek, karanlık liderlik ile örgüt iklimi arasındaki ilişkiyi anlamaya yönelik bir çaba sarf etmektedir. Bu araştırma, Manisa ilinde görevli olan 5112 ilkokul öğretmeninden oluşan bir evren üzerinde nicel araştırma yöntemi ve ilişkisel analiz kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Örnekleme yöntemi olarak, evrenin özelliklerini temsil edebilecek bir örneklem seçilmesi için orantılı tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Örneklem, 385 ilkokul öğretmeninden oluşmaktadır. Araştırmada, okul müdürlerinin karanlık liderlik davranışlarını ölçmek için "Karanlık Liderlik Ölçeği" adında geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirilmiş ve bu ölçme aracı veri toplama sürecinde kullanılmıştır. Bu ölçek, 15 maddeye sahip olup okul müdürlerinin karanlık liderlik davranışlarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Okulların örgüt iklimi düzeylerini belirlemek için ise Yılmaz ve Altınkurt (2013) tarafından Türkçeye uyarlanmış olan "Örgütsel İklim Ölçeği" kullanılmıştır. Bu ölçek, örgüt iklimini değerlendirmek için kullanılan bir araçtır ve araştırmada örgüt iklimini ölçmek amacıyla kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, öğretmenler okul müdürlerinin karanlık liderlik davranışlarını "Katılmıyorum" düzeyinde algılamaktadır. Bu algılar, katılımcıların eğitim düzeylerine bağlı olarak farklılık göstermektedir. Okul müdürlerinin sergiledikleri karanlık liderlik davranışları, en yüksek puan ortalamasına sahip olandan en düşük puan ortalamasına sahip olana doğru sırasıyla büyüklenmeci davranışlar, sorumsuz davranışlar ve uyumsuz davranışlar olarak belirlenmiştir. Öğretmenler, örgüt iklimininin alt boyutlarından destekleyici müdür davranışını "genellikle olur", emredici müdür davranışı ve kısıtlayıcı müdür davranışını "bazen olur", samimi öğretmen davranışını "genellikle olur", işbirlikçi öğretmen davranışını "genellikle olur" ve umursamaz öğretmen davranışını "nadiren olur" düzeyinde algılamaktadır. Öğretmenlerin örgüt iklimine ilişkin algıları, cinsiyet, mesleki kıdem, eğitim düzeyi, branş ve medeni durum gibi faktörlere göre değişiklik göstermektedir. Karanlık liderlik ve örgüt iklimi arasında anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Yapılan regresyon analizi, büyüklenmeci davranışlar, uyumsuz davranışlar ve genel olarak karanlık liderlik düzeyinin örgüt iklimini anlamlı şekilde etkilediğini göstermektedir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda politika yapıcılara, uygulayıcılara ve araştırmacılara çeşitli öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: liderlik, karanlık liderlik, örgüt iklimi, okul iklimi, okul müdürleri, öğretmenler