Kazakistan'da İpek Yolu üzerinde gelişen mimari miras
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BAGLAN SHORAYEV
Danışman: Ali Kazım Öz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada Kazakistan'ın topraklarından geçen İpek Yolu'nun dalları, Eski ve Orta Çağ kabilelerinin kentleşme süreçleri, mimari ve ekonomik bağlantıları incelenmiştir. İpek Yolu'nun ortaya çıkışından Kazak Hanlığı'nın kuruluşuna kadar tarihi veriler ve arkeolojik malzemeler kullanılarak araştırmalar yapılmıştır. İpek Yolu MS 6. yüzyldan başlayarak Yedisu, Güney Kazakistan ve Batı Kazakistan şehirleri arasında feodal kültürün gelişmesinde önemli bir rol oynamıştır. Bölgenin coğrafyası ticaret, hayvancılık ve tarımcılık açısından bu bölgelerde yaşayan topluluklar için çok elverişliydi. Tez çalışmasında öncelikle, Yedisu'da ve Kazakistan'ın güneyinde, doğrudan bu yol üzerinde bulunan veya ticaret ağlarıyla bağlantılı yeni şehirlerin kurulması, varolan şehirlerin büyümesi ve refahı hakkında tarihi kaynaklardan bilgiler derlenmiştir. Bölgenin görkemli anıtları olarak höyükler, Antik ve Orta Çağ şehirleri, dinî inanç yerleri, camiler ve diğer kültürel buluntular sayılabilir. Araştırmanın en önemli keşfi, Kazakistan'ın güneyinde, Sırderya Nehri'nin alt kısımlarında bulunan Orta Çağ şehri Sortöbe'dir. 2017-2020 yılları arasında düzenlenen saha sezonunda yayınlanmış raporlar ve makaleler gözden geçirilmiştir. Şehrin yapısı ve kazılarda bulunan maddi veriler de analiz edilmiştir. Arkeolojik buluntulara dayanarak, yerleşimin kronolojisi belirlenlemiş ve İpek Yolu boyunca yer alan diğer Orta Çağ şehirlerinde verilerle karşılaştırılmıştır. Orta Çağ'da meydana gelen tarihi olaylar ve bu geniş alanda insan kültürünün gelişim aşamaları hakkında elimizde çok az bilgi vardır ve kronolojik bir tablo oluşturmak için yeterli değildir. Kronolojik araştırma süreci (MÖ 1000 yılından MS 15. yüzyılın ortalarına, Kazak Hanlığı'nın kuruluşuna kadar) zaman aralığını kapsamaktadır. Ana araştırma yöntemleri, karşılaştırmalı tipolojik ve retrospektif analiz unsurlarının yanı sıra saha araştırması yöntemi de kullanılmıştır. Sonuç olarak, antik ve Orta Çağ toplumlarının, Yedisu, Güney Kazakistan ve Batı Kazakistan bölgelerinde oluşturduğu arkeolojik ve mimari miras hakkında detaylı inceleme gerçekleştirilmiş ve koruma sorunları tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: İpek Yolu, Eski ve Orta Çağ Şehirleri, Mimari Anıtlar, Kültürel Anıtlar