Beliren yetişkinlik dönemi özerklik ve ilişkisellik ihtiyaçlarının kendini açma ile ilişkisinde otobiyografik bellek işlevlerinin, çocuk yetiştirme tutumlarının ve akran ilişkilerinin rolü
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLFEM ÖZÇELİK
Danışman: İNCİ BOYACIOĞLU BAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma kapsamında beliren yetişkinlik döneminde özerklik ve ilişkisellik ihtiyaçlarının kendini açma davranışı ile ilişkisinde otobiyografik bellek işlevlerinin aracılık etkisi iki ayrı düzenleyici değişken çerçevesinde incelenmiştir. Çalışmanın amacı beliren yetişkinlikte özerklik ve ilişkisellik ihtiyaçlarının ebeveyne ve arkadaşa kendini açma davranışı ile ilişkisine aracılık eden otobiyografik bellek işlevlerinin araştırılmasıdır. Bu amaçla iki ayrı çalışma yürütülmüştür. Çalışma 1'de 18-25 yaş aralığında yüksek öğretim kurumunda eğitim gören 378 kişiden, Özerk- İlişkisel Benlik Ölçeği, Kendini Açma Ölçeği, Çocuk Yetiştirme Tutumları Ölçeği ve Hayat Deneyimleri Hakkında Düşünme Ölçeği'nden yararlanılarak veri toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS paket programında yer alan PROCESS Makro eklentisi üzerinden oluşturulan model ile analiz edilmiştir. İlişkisellik ihtiyacıyla ebeveyne kendini dürüstlükle açma davranışı arasındaki ilişkide anıların yönlendirici işlevi ebeveynin kabul ediciliğinin yüksek olduğu koşulda anlamlıdır. Benzer şekilde ilişkisellik ihtiyacı ve ebeveyne kendini dürüstlükle açma davranışı arasındaki ilişki ebeveynin kontrolcü tutumunun düşük olduğu koşulda anıların yönlendirici işlevi tarafından yordanmaktadır. Çalışma 2'de 18-25 yaş arası yüksek öğretim kurumunda eğitim görmekte olan 313 kişiden veri toplanmıştır. Çalışma 2 kapsamında ise Çalışma 1'den farklı olarak Akran İlişkileri Ölçeği kullanılmış ve elde edilen veriler farklı kuramsal çerçevede benzer modeller ile analiz edilmiştir. Sonuçlar, akran ilişkilerinin arkadaşa kendini açma üzerinde genel olarak güçlü anlamlı etkiler göstermediğini, ancak belirli koşullarda etkili olabileceğini ortaya koymaktadır. Arkadaşlık ilişkilerinde kendini açma davranışı üzerinde ilişkisellik ihtiyacına ek olarak özerklik ihtiyacı da belirleyici bir unsur olarak öne çıkmıştır. Özerklik ihtiyacı ve arkadaşa kendini olumlulukla açma ilişkisinde, yakınlığın yüksek olduğu koşulda anıların benlik işlevi aracılık rolü sunmaktadır. Ayrıca, ilişkisellik ihtiyacı, anıların sosyal ve yönlendirici işlevleri aracılığıyla, arkadaşlara yönelik olumlu ve dürüst bir şekilde kendini açma davranışını anlamlı bir şekilde yordamaktadır. Bu anlamlı ilişkiler, arkadaşlık bağlarının güçlü olduğu ve çatışmaların düşük olduğu koşullarda daha belirgin hale gelmektedir. Elde edilen bulgular, beliren yetişkinlik döneminin gelişimsel hedefleri ve yapısal özellikleri bağlamında tartışılmıştır.