Zamanın ruhu bağlamında cumhuriyet dönemi kamu yapılarında cephe mimarisinin anlambilimsel irdelemesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimari Restorasyon Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SİDAR BEYTAŞ

Danışman: ESTER ETİ AKYÜZ LEVİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Göstergebilim, iletişimin farklı dillere dönüşerek belirli mesajları aktardığı ve bu aktarımın işaretler aracılığıyla gerçekleştiği bir bilim dalı olarak tanımlanabilir. Mimarlık ise insanın ürettiği yapıların en somut örneklerini oluşturmaktadır. Bu eserlerin de belli mesajlar içerdiğine ilişkin bugüne kadar birçok araştırma gerçekleştirilmiştir. Bu tez çalışması, Cumhuriyet Dönemi kamu yapılarının cephe analizlerinin göstergebilimsel yöntemle incelenmesini kapsamaktadır. Bu bağlamda, Erken Cumhuriyet Dönemi ile 1950 yılları arasında Anadolu'da inşa edilen postane yapıları ele alınmıştır. Söz konusu dönem, Türkiye modernleşme tarihinin ideolojik ve toplumsal etkilerini taşıdığı için çalışmada bir tarihsel altyapı oluşturulmuştur. Bu tarihsel çerçeve doğrultusunda, mimari yapıların cephelerinde göstergeler aranmış; bu göstergelerin çözümlenebilmesi amacıyla Greimas ve Barthes'in yöntemleri temel alınarak göstergebilimsel bir yaklaşım benimsenmiştir. Mimarlık ile cephe göstergeleri arasında kurulan bu ara kesitte, görsel göstergelerin okunması da dikkate alınmıştır. Ayrıca, yapıların mimari incelemesi bütüncül bir yaklaşımla ele alınmış ve çözümleme cephe düzleminde derinleştirilmiştir. Yapılan araştırmalar ve analiz edilen yapı cepheleri üzerinden izlenen işaretler aracılığıyla dönemin ideolojilerine ulaşan bir çözümleme yöntemi geliştirilmiştir. Değerlendirme sonucunda, örneklenen yapılarda cepheyi oluşturan art bilgi, doğru okuma yöntemleriyle algılanarak yorumlanmıştır.