Developing a method for automatic confirmation of relationships between connotation words

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: ATİLLA SUNCAK

Danışman: ÖZLEM AKTAŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Doğal Dil İşleme, doğal bir dili anlayan ve işleyen yazılım sistemi yapısı olarak tanımlanabilir. Dilin dilbilgisi kurallarını çözümlemeyi ve onu anlaşılabilir kılmayı amaçlar. Bilgisayar teknolojisinin yaygın kullanımı, bu yöntemi kullanan yazılım sistemlerinin geliştirilmesini de beraberinde getirmiştir; metin yazdığımız yazılımlardaki (Microsoft Word gibi) imla hatalarını düzelten mekanizmalar bu yönteme örnektir. Bu tezde, iki farklı Türkçe sözcük arasındaki anlamsal ilişkinin bilgisayar tarafından saptanması olayı açıklanmıştır. Bilgisayarlar, kendilerine öğretilmediği sürece bir sözcüğün ne anlama geldiğini bilemezler. Bu yüzden, 'Türkçe Eş ve Yakın Anlamlı Kelimeler Sözlüğü' ile 'Zıt Anlamlı Kelimeler Sözlüğü' kullanmak, bu sorunu ortadan kaldırmanın en iyi yollarından biri olarak düşünülmüştür. Karşılaştırılması yapılan kelimelerin tanım metinleri (sözlük karşılıkları) sözcük sözcük ayrıştırılır, daha sonra kendi başlarına anlamları olmayan adıl, ilgeç gibi sözcükler(stop-words) listeden atılır. Son olarak, her bir sözcüğe ait olan, açıklama metinlerinden elde ettiğimiz bu sözcük listelerindeki sözcükler eş, zıt veya yakın anlamlılıklarına göre birbirleriyle karşılaştırılır ve aralarındaki anlamsal ilişkiler belirlenir. Türkçe, eklemeli bir dil olduğundan, birçok Türkçe sözcük sıfat, ad veya eylem oluşturmak için yapım eki alabilir; bu yüzden kelimeleri kök ve gövdelerine ayırma işlemi, en karmaşık sorun olarak ortaya çıkmakta ve bu durum, olayları daha da karmaşık hale getirmekteydi. Açık kaynak kodlu ve platformdan bağımsız bir kütüphane olan Zemberek DDİ(Doğal Dil İşlemleme) Kütüphanesi, kök-gövde ayırma, heceleme, hata kontrolü gibi biçim bilimsel operasyonları gerçekleştirebilmektedir. Zemberek karşılaştırmalar sırasında daha iyi sonuçlar alma konusunda oldukça yardımcı olmaktadır. Bu çalışmanın amaçlarından birisi de 'Türkçe Çağrışımlar Sözlüğü'nü oluşturmaktır. Bu yüzden bu çalışma, aynı zamanda Türkçe dili araştırmalarına da katkı sağlamaktadır.