Cumhuriyet Dönemi Tefrika Romanlarında İç İçe Geçmiş Edimler Olarak Tercüme, Telif ve Adaptasyon: Metinler, Eyleyiciler ve Söylemler (1928-1960)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Mütercim Tercümanlık Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DEVRİM ULAŞ ARSLAN

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Müge Işıklar Koçak

Eş Danışman: Ahu Selin Erkul Yağcı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tefrika yayımcılığı, gazete ve dergi gibi süreli yayınlarda bölümler hâlinde veya ayrı ayrı fasiküller hâlinde yayımlanan eserleri ifade eder. Bu yayımcılık türü Türk edebiyatında 19. yüzyılın ortalarından hemen hemen 20. yüzyılın sonlarına kadar devam etmiş, oldukça yaygın, etkili ve popüler bir yayımcılık biçimiydi. Türkiye odaklı çeviri tarihi çalışmalarında tercüme tefrika romanları kapsayıcı bir bakış açısıyla ilk defa sorunsallaştıran bu araştırma çeviri tarihi çalışmalarında karanlıkta kalmış bir konu olan tefrika romanlarda tercümenin oynadığı rolü açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla, ilk olarak tercüme tefrika romanların edebiyat ve çeviri tarihinde belirleyici ve başat bir rol oynadığı bulgusundan yola çıkarak 1928-1960 yılları arasında Cumhuriyet, Akşam ve Vakit gazetelerinde yayımlanmış olan tercüme ve telif tefrika romanların kataloğu hazırlanmıştır. Katalogdan elde edilen veriler, söz konusu zaman aralığında birçok edebiyat eyleyicisinin tefrika romanlar üzerine ürettiği söylemlerden faydalanılarak bağlamsallaştırılmış ve bu yolla Türk "edebiyat çoğuldizgesi" içerisinde tercüme tefrika roman "repertuvarı" (Even-Zohar, 1991) oluşturulmuştur. Bir romanın tefrika edilmesinin kitap olarak yayımlanmasından üretim, tüketim ve alımlanma açısından farklı bir edim olduğunu ve bu farklılığın çeviri metinlerin okura sunuluş şekilleri, tercüme tefrika romanları üreten eyleyicilerin çeviri uygulamaları ve edebî çevrelerinin tefrika romanlar hakkındaki söylemleri izlenerek açığa çıkarılabileceğini ve incelenebileceğini savunan bu doktora tezinde, ayrıca tefrika romanların belirli bir dönem ve derlem dâhilinde bütüncül bir bakışla incelenmesine olanak sağlayan bir yöntem önerisinde bulunulmaktadır. Çalışmada tercüme tefrika romanların çeviri tarihyazımı açısından tarihsel olarak çok önemli ve merkezî bir konumda bulunduğu, 1860-1960 yılları arasında kitap formatında yayımlanan tercüme ve telif romanların önemli bir bölümünün kitap olarak yayımlanmadan önce ilk olarak süreli yayınlarda tefrika edildiği ve aslen tefrika edilmek üzere yazıldığı ya da çevrildiği ortaya konmuştur. Ayrıca çalışmada tercüme tefrika romanlarda telif ve tercüme arasındaki sınırların bulanıklığı ve anonimlik gibi başat özellikler açığa çıkarılarak sorunsallaştırılmış ve bu konuları aydınlatmayı amaçlayan iki eyleyici odaklı vaka çalışması yürütülmüştür.