İzmirli Hasan Edip'in "Ziyâü'd-Dehr ve Cilâü'l-'Aşr" adlı eserinin (Sayfa:1-299) değerlendirilmesi ve edisyon kritiği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2004
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VELİ DOMBAYCI
Danışman: SÜLEYMAN GENÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Çalışmamışın konusunu, İzmir Milli Kütüphanesi Yazamalan arasında bulunan izmirli Hasan Edib Efendi'ye ait "Ziyâü'd-Dehr ve Cilâü'l-'Aşr" adlı eser teşkil etmektedir. Bu eser, - en azından bizim araştırdığımız kadarıyla - tek bir nüsha olup, daha önce bilinmeyen, yeni tesbit edilmiş ve üzerinde yeni çalışılmaya başlanmış bir Osmanlı Tarihi kaynağıdır. Hasan Edib Efendi, söz konusu eserinde, I. Abdülhamid'e kadar gelen Osmanlı Tarihi'ni, Osmanlı padişahlarım esas alarak onların zamanında cereyan eden belli başlı olayları ara başlıklar halinde sunmaktadır. Eserin bundan sonraki kısmında ise, ( 582 - 629. sayfalar arası ) müellifimiz, bizzat müşahede ettiği bazı olayları ve özellikle Yeniçeri ocağYnın kaldırılması ile ilgili görüşlerini aktarmıştır. Biz bu çalışmamızda, eserin fihristi dahil, ( 1-299. sayfalar ) araşırım transkripsiyonlu metnini sunduk. Bu esnada özellikle eserin orjinalinde gördüğümüz ayrıntıları aktarmaya gayret ettik. Daha sonra da yer yer eserde verilen bilgileri bazı Osmanlı Tarihleri ile karşılaştırmak suretiyle Ziyaü'd-Dehr'in farklı ve benzer yönlerini tespit ederek, bunları dipnotlarda göstermeye çalıştık. Eserin bizim çalıştığımız kısmı ( 1 - 299. sayfalar ) yirmi makaleden meydana gelmektedir. Bu makaleler oluşturulurken takib edilen yönteme göre, Osmanlı Sultanlarının künyeleri, çıkılan seferler, yapılan savaşlar ve sonuçları, elçilik ilişkileri, devletler arası antlaşmalar, bina ettirilen cami, medrese, imaret ve mimari eserler, düzenlenen düğün törenleri ve Şehzadelerin yetişmelerine dair birçok farklı konuda malumat sunulmaktadır. Eserin sayfa kenarlarına düşülen notların müellifin bizzat kendisi tarafından yazıldığı anlaşılmaktadrr ki burada yer alan bilgiler, genelde, eserin içinde belirtilmesi unutulan hususların kısa birer açıklaması mahiyetindedir. Ziyaü'd-Dehr'in tezimizi oluşturan kısmı, Osmanlı tarihinin Kuruluş ve Yükselme ( 1299-1687 ) dönemlerindeki gelişmeleri içermektedir. Hasan Edip Efendi eserin bu kısmında verdiği bilgileri, farklı Osmanlı Tarihi kaynaklarmdan yararlanarak oluşturmuştur denilebilir. Zira, incelediğimiz bölümde yer alan Padişahlara ait makaleler müellifimizin yaşadığı devirden öncesine aittir. Doğaldır ki, bu yüzden vıııeserin bu kısmında pek oriinallik bulunmamakla beraber, yeni bilgilere ulaşma imkanımız da maalesef olmamıştır. Yalnız, müellifimizin bu kısmı oluştururken bilinmeyen bazı kaynaklardan istifade etmiş olabileceği düşünülebilir. Ancak, şunu da ilave etmeliyiz ki, bizim çalışmamızın dışında kalan ve daha önce Mehmet Avcı tarafından çalışılmış olan loşunda yani, ( 300-629 ) arasındaki bilgiler, müellifin yaşadığı döneme ait olması itibariyle mühimdir ve orjinalliği bulunmaktadır. Bütün bunlara rağmen yeni ortaya çıkarılmış bir Osmanlı Tarihi kaynağı olarak Ziyaü'd-Dehr, bu alanda çalışma yapacak araştırıcılar için önem arz etmektedir. Kanaatimizce, bizim çalışmamız da bu konuda yol gösterici ve yardımcı olacaktır. IX