Yükseköğretimde akademik yayın performansının izlenmesi süreci: Bilimetri temelli bir iş zekâsı modeli
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMET DAMAR
Eş Danışman: ONUR ÖZVERİ, GÜZİN ÖZDAĞOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bilimsel yayınlar, bilim insanlarının çalışmalarını aktardıkları, çalışma yöntemlerini paylaştıkları, doğruluğu denetlenebilir, bilimsel faaliyetlerin çıktısı ve performans göstergesi olarak ifade edilebilecek iletişim araçlarıdır. Yükseköğretim kurumlarının literatüre sunmuş oldukları yayınlarına ait kayıtlar, belirli metrik ve istatistiklerle ortaya konulabilirken, yükseköğretim kurumlarında yayın performansının izlenmesi için benimsenen mevcut süreçlerin etkinliği tartışılabilir bir olgudur. Kurumlar yayın performanslarını ölçebilmek amacıyla, kurum içinde oluşturulan akademik özgeçmiş web uygulamalarını ya da YÖKSİS özgeçmiş sistemini kullanabildiği gibi, araştırmacılara bibliyometrik veri sunan Web of Science, Scopus, PubMed benzeri veri tabanlarından elde edebildikleri raporlardan da yararlanabilmektedir. Bu veri tabanları aracılığı ile elde edilecek bibliyometrik veriler üzerinden yapılacak analizler yardımıyla, ülkelerin, üniversite/enstitü gibi kurumların, kurum çalışanlarının ve kuruma ait dergilerin yayın performansları ölçülebilmekte, izlenebilmekte ve yayın nitelikleri denetlenebilmektedir. Bu sayede bilimsel üretkenliğin ve kalitenin artırılması için politikalar oluşturulabilmektedir. İlgili veritabanları üzerinden sağlanabilen raporlar kısıtlı içerikte ve o veritabanına özel olduğundan bütünsel bir izleme sağlanamamakta ve üniversiteler için yayınların izlenmesi, ulusal ve uluslararası dergilerde araştırmacı yayın aktivitesinin belirlenmesi ve detaylı parametrik raporların alınması zor olabilmektedir. Bu noktada, genel kabul görebilecek standartta, sistematik şekilde bu ihtiyacı karşılayan, uluslararası ölçütlere uygun performans izleme süreç ve sistemlerin henüz bir uygulamanın olmadığı görünmekte ve bu ihtiyacın önceliğe sahip bir araştırma konusu olarak ele alınması gerektiği düşünülmektedir. Bu doğrultuda, tez çalışmasında gerçekleştirilen uygulamanın amacı, yükseköğretimde bilimsel yayın performansının, öncelikle genel kabul görmüş veri tabanlarında yer alan yayınlar üzerinden etkin bir şekilde izlenmesi için, veri tabanı yönetimi, veri madenciliği ve bilimetri yöntemlerinin bütünleşik olarak kullanılmasını içeren bir süreç modeli ile birlikte, bu sürecin etkin bir şekilde izlenmesini sağlayacak bir iş zekası modelinin geliştirilmesi ve hayata geçirilmesidir. Konu kapsamında, öncelikle genellenebilir bir süreç ve performans ölçütleri belirleyebilmek adına, temsili olarak seçilecek yükseköğretim kurumlarıyla yapılandırılmış bir form üzerinden görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Geliştirilen form aracılığı ile Türkiye'deki üniversitelerin akademik yayın performansları için oluşturdukları iş süreçleri ve bu süreçte karşılaştıkları problemler, kayıt altına alınarak analiz edilmiş ve süreç modelleme teknikleri ile üniversiteler için ideal bir iş modeli ortaya konulmuştur. Ortak performans göstergeleri, Web of Science, Scopus ve ULAKBİM TR Dizin veritabanlarında taranan yayınlara ait bibliyometrik veriler üzerinden geliştirilmiştir. Tüm analizler ve görselleştirme teknikleri için iş zekası temelli bütünleşik bir elektronik ortam tasarlanmıştır. Bu ortam kurum yöneticileri için belirlenen periyotlarda, ihtiyaçlar doğrultusunda güncellenebilecek bir akademik performans değerlendirme konsolu gibi kullanılabilmektedir. Uygulama aşamasında, pilot kurum olarak Dokuz Eylül Üniversitesi seçilmiştir. İlk aşamada, uygulama Web of Science, Scopus ve ULAKBİM TR Dizin veri tabanlarıyla sınırlı tutulmaktadır. Farklı veri yapılarına sahip ve aynı zamanda ortak kayıtlar içerebilen bu veritabanlarının birbirleri ile örtüştürülerek tekil bir veri ambarına dönüştürülmesi, projenin birincil çıktıları arasındadır. Bu konuda ilk araştırma-geliştirme faaliyetleri seçilen veritabanları üzerinden yapılacak olup, ilişkilendirme problemlerinin çözülmesi ve tutarlı veri elde edilmesi durumunda, gelecekte diğer veritabanları da kolaylıkla eklenebilecektir. Sonuç olarak, geliştirilen uygulama, üretilecek parametrik raporlar aracılığıyla, üniversiteler, akademisyenlerin yayın performansları, yayın nitelikleri, farklı üniversitelerde yer alan akademisyenler ile ne ölçüde birlikte yayın yaptıkları, yayınların fon durumları, atıf durumları, yayınların en yoğun yayınlandığı dergiler gibi pek çok bilgiyi elde edebilmektedir. Çalışmada ayrıca veri ve özelinde metin madenciliği yöntemlerinin bibliyometrik veri tabanları üzerinde kullanılması ile yayın içerikleri konusunda da raporlar üretilebilmekte ve böylece kurumun etkili olduğu çalışma alanları izlenebilir hale gelirken, aynı zamanda araştırma stratejilerinin hayata geçme durumu da izlenebilmektedir. Geliştirilen uygulama sayesinde oluşturulan bir veri ambarı sistemi üzerine pek çok veri kaynağından veri toplanabilmektedir. Belirlenen araştırma sorularına, anahtar performans göstergelerine göre ekranlar şekillenmektedir. Geliştirilen uygulama barındırdığı teknolojiler ve geliştirilen iş modeli sayesinde yükseköğretim kurumlarının farklı sistemlerinden gelecek potansiyel veriler ile de ilişkilendirilme potansiyeline sahiptir. Bu durum çalışmanın potansiyel değerinin çok yüksek olduğunu göstermektedir. Gerçekleştirilen çalışma pek çok alandaki disiplini tek bir potada birleştirmektedir. Çalışma, Türk yükseköğretim sistemi için performans yönetim yaklaşımına farklı, literatürde gerçekleştirilmemiş, kamu kurumları için çağının çok ilerisinde ve etkin bir çözüm sunmaktadır.