Sürdürülebilir Tekstiller Bağlamında Doğal Boyalar ve Deneysel Eko Tasarım Çalışmaları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Tekstil ve Moda Tasarımı Ana Sanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZUHAL TOPOYAN
Danışman: Leyla Öğüt
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, son yıllarda yapılan bilimsel araştırmalar ışığında doğal boyaların kullanımı ile ilgili güncel yaklaşımlar, atıkların doğal boyar madde kaynağı olarak değerlendirilmesi, eko baskı, mordanlar, sürdürülebilirlik kapsamında ekolojik tekstiller ve ekolojik tasarımlar, gibi konular hakkında değerlendirmeler yapılmaktadır. Doğada kendiliğinden yok olabilme (biyobozunur) özelliğine sahip çevre dostu selüloz esaslı lif olan %100 keten ve %100 kenevir örme kumaşlara doğal boyar maddeler kullanılarak doğal boyama ve eko baskı denemeleri yapılmıştır. Çalışma kapsamında tekstilde uygulanan eko baskı yöntemleri incelenmiş olup ekolojik üretim süreci, çevreye duyarlı hammaddelerin kullanılması ve çevre dostu temiz üretim yöntemleri araştırılmıştır. Keten ve kenevir kumaşlar; doğal boyar madde kaynağı olarak nar kabuğu, muz kabuğu, soğan kabuğu, ebegümeci yaprağı, ısırganotu ve papatya olmak üzere altı farklı bitki ve atıklarından elde edilen ekstraktlar kullanılarak çevre dostu üretime katkı sağlayacak duyarlılıkla doğal boyama yöntemi ile renklendirilmiştir. Araştırmada, çeşitli yöntemler ve farklı mordan maddelerinin etkisi incelendikten sonra seçilmiş olan bitkilerle doğal boyamalar yapılarak bir renk paleti oluşturulmuştur. Yapılan sistematik çalışmalar ile her bir kumaş için en iyi sonucu veren koşullar belirlenmiş ve elde edilen reçete sonuçlarına yer verilmiştir. Ayrıca eko baskıyla elde edilen desenlerden seçme yapılarak diğer baskı yöntemlerine göre sürdürülebilirliği destekleyen dijital baskı çözümlemeleri de yapılmıştır. Bu çalışmada sürdürülebilir tekstiller bağlamında, keten ve kenevirin doğal boyar madde kaynakları ile renklendirilebileceğinin gösterilmesi planlanmıştır. Elde edilen sonuçlar ışığında seçilen reçetelerle keten kumaşa doğal boyama, kenevir kumaşa ise eko baskı yöntemiyle desenlendirme yapılan ekolojik giysi tasarımları oluşturularak niş pazara uygun, insan sağlığına zarar vermeyen özgün bir ekolojik koleksiyon hazırlanmıştır. Bu sayede keten ve kenevir kumaşların doğal boyar madde kaynakları ile boyanması ve eko baskı tekniği ile desenlendirilmesi sağlanarak doğal ürünlere ve daha temiz üretime olan talebe cevap verilmesi amaçlanmıştır.