Bruno Latour'un Yeni Ontolojisi ve Politik Ufku

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Bulut Yavuz

Danışman: Hakan Çörekcioğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, yeni ontoloji tartışmalarının önemli figürlerinden bir olan Bruno Latour'u merkeze almaktadır. Aslında bir sosyolog olan Latour, sosyoloji ile sınırlandırılamayacak disiplinlerarası çalışmaları ile çağımızın önde gelen düşünürlerinden biridir. Latour, bu tez kapsamında felsefi boyutuyla ön planda olacaktır. Bu tezin kapsamı, Latour'un düşünce hattında işlettiği ontolojiyi açığa çıkartarak bu ontolojiden nasıl bir politikaya açıldığı ve/veya açılabileceğini göstermektir. Bu kapsam doğrultusunda tez planı öncelikle Latour'un ontolojisinin olanağının koşulunu açığa çıkartmaktır. Bu nedenle, ilk bölümde bugüne kadar refleksif ve diyalektik olarak yürünen yollardan, yol ile hesaplaşarak geri dönülecek ve geri dönülen yer "modern"in eşiği olarak işaretlenecektir. Doğa/kültür, aşkın/içkin, sonlu/sonsuz modernlerin oluşturduğu ontolojinin başat kavram çiftleri olduğu için özellikle bunlara yoğunlaşılmıştır. İkinci bölüm, Latour'un yeni ontolojisinin kavramsal izdüşümü olan aktör-ağ teorisine (AAT) ayrılmıştır. Bölüm bu yeni ontolojinin en temel düsturu olan baştan verili kavramlardan uzak durmaya ilişkin bir tartışma ile açılacaktır. Böylelikle geçmişte her şeyi açıklamak için kullanılan "toplum", "toplumsal", "yapı", "eylem", "özne-nesne", "global-yerel", "olgu" gibi kavramlar baştan ve yeni ontolojiye uygun olarak tartışmaya açılmıştır. Burada özellikle düalist ontolojilerden çıkış için Bruno Latour ile Gilles Deleuze arasında göz ardı edilmiş bir bağlantı kümesi "göçebebilim" üzerinden kurulmaya çalışılmıştır. Yine düalist ontolojilerin kendini bağladığı modern refleksif optik yerine Latour'un önerdiği optik gösterilerek düalist olmayan bir ontolojide bağlantı kümelerinin nasıl kurulacağına dair tartışmalar yürütülmüştür. Üçüncü ve son bölüm yeni bir politikanın arkasında her zaman yeni bir ontoloji bulunması gerektiği iddiasından hareket etmektedir. "Politik ekoloji" üzerine olan bu bölüm Latour'un kavramları başlangıç sezgilerine taşımak için uyguladığı pratikleri göstermek üzerine kuruludur.