Ortaokul müdürlerinin liderlik stilleri, okul kültürü ve okul dinamizmi arasındaki ilişkiler
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASLI YURTTAŞ
Danışman: ALİ AKSU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, İzmir ilinde yer alan ortaokul öğretmenlerinin görüşlerine göre, okul müdürlerinin liderlik stilleri, okul kültürü ve okul dinamizmi arasındaki ilişkilerin belirlenmesidir. Araştırmada nicel araştırma yöntemi ve ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini 2018-2019 yılı eğitim öğretim yılında İzmir ilinde bulunan 477 resmi ortaokulda görevli 16321 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi ise tabakalı oranlı örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Tabakaların okulların hizmet puanı üzerinden belirlenmiş ve tabakalandırılmıştır. Bunun sonucunda İzmir ili sınırları içerisinde yer alan 48 ortaokul ve bu ortaokullarda görev yapmakta olan 747 öğretmen örnekleme alınmıştır. Araştırmanın verileri, araştırmacı tarafından geliştirilen "Okul Dinamizmi Ölçeği" ve Terzi'nin (2005) "Örgüt Kültürü Ölçeği" ve Aksu'nun (2017) "Çok Faktörlü Liderlik" olmak üzere üç farklı ölçek kullanılarak ile elde edilmiştir. Ölçeklerden elde edilen verilerin çalışma grupları arasında normal dağılıp dağılmadığına göre parametrik ve parametrik olmayan testler yoluyla analiz edilmiştir. Verilerin analizinde SPSS programı ve Jamovi programından yararlanılmıştır. Araştırmada öğretmenlerin okul müdürlerinin liderlik stilleri, okul kültürü ve okul dinamizmine ilişkin görüşleri öğretmenlerin cinsiyet, medeni durum, öğrenim düzeyi ve okuldaki görev süresi değişkenleri ile okul müdülerinin yöneticilik kıdemi ve okul büyüklüğü değişkenleri açısından incelenmiştir. Gerçekleştirilen analiz sonucunda öğretmenlerin görüşlerine göre okul müdürlerinin en yüksek düzeyde dönüşümcü en az düzeyde serbestlik tanıyan liderlik stilini sergilemektedir. Öğretmenlerin okul müdürlerinin liderlik stillerine ilişkin görüşleri cinsiyet, medeni durum, öğrenim düzeyi ve okuldaki görev süresi değişkenlerinden etkilenmemektedir. Buna karşın öğretmenler okul müdürlerinin liderlik stillere ilişkin görüşleri okul büyüklüğüne göre orta ölçekli okulların müdürlerinin büyük ölçekli okulların müdürlerine kıyasla daha fazla dönüşümcü liderlik sergilediği ve büyük ölçekli okulların müdürlerinin küçük ölçekli okulların okul müdürlerine kıyasla daha fazla etkileşimci liderlik sergilediği görüşündelerdir. Öğretmenlerin görüşleri aynı zamanda yeni okul müdürlerinin diğer kıdemlere sahip okul müdürlerine kıyasla daha az dönüşümcü ve etkileşimci liderlik stili sergilediklerini göstermektedir. Öğretmenler okullarında görev kültürünün hakim olduğu hakkında görüş bildirmişlerdir. Öğretmenlerin okullarının okul kültürü türü hakkındaki görüşleri yalnızca medeni durum değişkeni açısından anlamlı düzeyde farklılaşmamakta diğer tüm değişkenlere göre ise anlamlı düzeyde farklılaşmaktadır. Öğretmenler okullarının okul dinamizmini sağladığı görüşüne katılmaktadırlar. Bu görüşleri ise, cinsiyet, medeni durum, öğrenim düzeyi ve okul müdülerinin yöneticilik kıdemi değişkenine göre anlamlı düzeyde farklılaşmamakta, buna karşın okuldaki görev süresi ve okul büyüklüğüne göre ise anlamlı düzeyde farklılaşmaktadır. Okul müdürlerinin liderlik stilleri, okul kültürü ve okul dinamizmi arasındaki ilişkileri incelemek üzere gerçekleştirilen hiyerarşik çoklu regresyon analizi sonuçlarına göre, okul dinamizmi ile liderlik stilleri arasındaki en yüksek ilişkinin pozitif yönlü dönüşümcü liderlik ile en düşük ilişkinin ise negatif yönlü serbestlik tanıyan liderlik ile olduğu; okul dinamizmi ile okul kültürü arasındaki en yüksek ilişkinin başarı kültürü ile en düşük ilişkinin ise bürokratik kültür ile olduğu bulunmuştur. Okul müdürlerinin liderlik stilleri ile okul kültürü arasındaki ilişkiler açısından dönüşümcü ve etkileşimci liderlik stili ile tüm okul kültürü türleri arasında ve pozitif yönlü anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Serbestlik tanıyan liderlik ile görev kültürü arasındaki ilişkinin yönü negatif ve anlamlıdır. Okul müdürlerinin liderlik stilleri ve okul kültürü türlerinin okul dinamizmini yordamasına ilişkin gerçekleştirilen analizler sonucunda, okul dinamizmi üzerinde okul müdürlerinin liderlik stilleri ile birlikte görev kültürünün en yüksek düzeyde, bürokratik kültürün ise en düşük düzeyde yordadığı görülmüştür. Aynı zamanda okul dinamizmini yükseltmek isteyen okul müdürlerinin tüm okul kültürü türlerinde dönüşümcü liderlik stiline uygun davranışlar sergilemesi ve özellikle görev kültüründe serbestlik tanıyan liderlik stilinde tanımlanan davranışlardan kaçınması gerekmektedir.