İşletmelerde finansal başarısızlık tahmin modellerinin karşılaştırılması: BIST gıda, içecek ve tütün sektöründe bir uygulama

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BURCU USLU

Danışman: Çağatay Orçun

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı, işletmelerde finansal başarısızlık riskinin öngörülmesinde kullanılan geleneksel finansal başarısızlık tahmin modellerinin geçerliliğini ve tahmin performanslarını karşılaştırmalı olarak incelemektir. Bu kapsamda, Borsa İstanbul'da (BIST) işlem gören gıda, içecek ve tütün sektöründe faaliyet gösteren 40 işletmenin 2022–2024 dönemine ait finansal verileri kullanılarak Altman Z Skoru, Springate S Skoru, Fulmer H Skoru ve Zmijewski X Skoru modelleri uygulanmıştır. Araştırmada, söz konusu modeller aracılığıyla işletmelerin finansal durumları başarılı, başarısız ve belirsiz sınıflar altında değerlendirilmiş; yıllar itibarıyla elde edilen sonuçlar karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Bulgular, finansal başarısızlık riskinin modellere göre farklılık gösterebildiğini ve aynı işletmenin farklı modellerde farklı sınıflandırmalara tabi tutulabildiğini ortaya koymaktadır. Özellikle Altman Z ve Springate S modellerinde belirsiz ve başarısız olarak sınıflandırılan işletmelerin sayısının görece daha yüksek olduğu, Fulmer H ve Zmijewski X modellerinin ise daha istikrarlı ve iyimser sonuçlar ürettiği gözlemlenmiştir. Yıllar itibarıyla yapılan değerlendirmeler, bazı işletmelerin finansal başarısızlık riskinin süreklilik gösterdiğini, bazı işletmelerin ise dönemler arasında finansal durumlarında iyileşme veya bozulma yaşadığını ortaya koymuştur. Bu durum, finansal başarısızlığın statik değil, zaman içerisinde değişebilen dinamik bir yapı sergilediğini göstermektedir. Ayrıca, aynı dönemde farklı modeller tarafından elde edilen sonuçlar arasındaki uyumsuzluk, tek bir modele dayalı finansal başarısızlık analizlerinin sınırlı kalabileceğine işaret etmektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, finansal başarısızlık riskinin daha doğru ve güvenilir biçimde tahmin edilebilmesi için birden fazla modelin birlikte kullanılmasının daha uygun olacağı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma, XGIDA 'da faaliyet gösteren işletmelerin finansal risklerinin değerlendirilmesine katkı sağlamakta olup, işletme yöneticileri, yatırımcılar ve kredi kuruluşları açısından erken uyarı mekanizmalarının geliştirilmesine yönelik önemli çıkarımlar sunmaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, finansal başarısızlık tahmininde çok boyutlu bir yaklaşımın gerekliliğini ortaya koymakta ve geleneksel finansal başarısızlık modellerinin karşılaştırmalı analizine dayalı literatüre katkı sağlamaktadır.