Tıbbi müdahalelerde hastanın aydınlatılması ve rıza kavramı


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Özel Hukuk Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÇAĞATAY DOĞAN

Danışman: SERDAR NART

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kural olarak, insan vücuduna yönelik yapılan her tıbbi müdahale insanın yaşam hakkı ve bedensel bütünlüğünün ihlalini gündeme getirecektir. Tıbbi müdahalenin hukuka uygun gerçekleşebilmesi için yapılan bu müdahalenin yetkin ve alanında uzman hekimler tarafından, tıp mesleğinin öngördüğü kural ve ilkeler doğrultusunda gerçekleştirilmesi ve en önemlisi hastanın aydınlatılarak ardından rızasının alınması gerekir. Bu kapsamda, kişinin kendi geleceğini belirleme hakkı ve özerkliğe saygı ilkelerinin hasta hakları alanında uygulamaya geçirilmesi hastanın kendi bedeni üzerinde yapılacak tıbbi müdahaleye rızasının alınması büyük bir önem arz etmekle birlikte bunun önkoşulu hastanın aydınlatılmasıdır. Modern tıpta ve hukukta, hastanın aydınlatılması hem hekim hem de hasta açısından vazgeçilmez önemde olup gün geçtikçe daha fazla mahkeme içtihadına konu olmaktadır. Bu kritik konunun içeriğinin daha iyi anlaşılması, böylelikle bu konudaki hukuki sorunların önlenmesi veya sorunların ortaya çıkması durumunda çözüm konusunda yol gösterici olması temennisiyle rıza kavramı ve hekimin aydınlatma yükümlülüğü, aydınlatılmış onam ve bundan kaynaklanan hukuki sorumluluk konulu böyle bir çalışma yaptım. Yapılan çalışmada ayrıntılarıyla ifade edileceği üzere, hastanın aydınlatılmadan rızasının alınması veya salt hastanın aydınlatılması tıbbi müdahaleyi hukuka uygun hale getirmemekte; rızanın ne zaman, kim tarafından verildiği, yapılan aydınlatmanın kim tarafından, ne zaman, hangi biçim ve ayrıntıda yapılacağı önem arz etmektedir. Hekimin aksine davranışları cezai, idari ve etik sorumluluğunu doğurmakla birlikte hukuki sorumluluğunun da ortaya çıkmasına ve bu bağlamda maddi ve manevi tazminat ödeme yükümlülüğü ile karşı karşıya kalmasına yol açacaktır. Tez çalışmasının odak noktasını hekimin aydınlatma yükümlülüğü ile birlikte rıza kavramı oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra hekimin aydınlatma yükümlülüğünün ihlalinden doğan hukuki sorumluluğun sonuçları da tez çalışmasının inceleme alanında yer almaktadır. Anahtar Kelimeler: Rıza, Aydınlatma, Aydınlatılmış Onam, Hekimin Aydınlatma Yükümlülüğü, Maddi ve Manevi Zarar, Tazminat.