Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ KEMAL BURKUT
Danışman: ORÇUN YORULMAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Beden modern dünyada aşırı değer görür ve beden imgesi bireylerin psikolojik yapılarında önemli yer tutar. Beden, şekil ve kilonun aşırı değer görmesi çoğunlukla sosyokültürel bir perspektiften açıklanmaktadır. Üçlü etki modeli olarak da bilinen beden imgesi sorunlarının sosyokültürel modeli, toplumda görünüme yönelik yüksek standartların olduğunu ve bireyin medya, aile, akranlar gibi çeşitli kanallardan bunları karşılamaya yönelik bir baskıya maruz kaldığını savunur. Toplumda gördüğü aşırı değerin zaman içerisinde içselleştirilmesiyle bireyin benlik algısında da aşırı değer görebilen "bedene" ilişkin sorunlar, beden tatminsizliği ve beden imgesi bozuklukları ile ilişkilidir. Bu model, alanyazında büyük çoğunlukla geleneksel, cinsiyet bazlı beden sorunlarını incelemek için kullanılmıştır. Bunlar kadınlar için ince olmak, erkekler için kaslı olmak ile ilişkili sorunlardır. Mevcut araştırma farklı olarak; beden imgesi sorunlarının sosyokültürel modelini, düzenli egzersiz/spor yapan kadın ve erkeklerde hem incelik hem kaslılık temelli sorunlar için test etmiştir. Ayrıca Kabul ve Kararlılık Terapisinin psikolojik sağlığın merkezine aldığı psikolojik esnekliğin beden imgesine özgü formu olan beden imgesi esnekliğinin, beden imgesi bozuklukları ile ilişkisini incelemiştir. Toplam 555 (130 kadın, 425 erkek) katılımcı ile gerçekleştirilen analizlerde Görünüme Yönelik Sosyokültürel Tutumlar Ölçeği, Beden Memnuniyeti Ölçeği, Beden İmgesi Esnekliği Ölçeği, Kas Görünüm Memnuniyeti Ölçeği ve Yeme Tutum Testi Kısa Formundan faydalanılmıştır. Model testi için yol analizi, beden imgesi esnekliğinin rolünü incelemek için düzenleyici analizleri kullanılmıştır. Sonuçlar çoğunlukla sosyokültürel modeli desteklemiş; modelin beden memnuniyetsizliği, kas algısı bozukluğu, yeme bozukluğu gibi beden imgesi sorunlarını açıklamada faydalı olabileceğini önermiştir. Modelde özellikle medya baskısı ve beden ideallerinin içselleştirilmesinin negatif beden imgesi ile güçlü bir ilişkiye sahip olduğu gözlemlenmiştir. Ayrıca önemli bir bölümü ağırlık kaldıran kadınlarda kas temelli beden imgesi kaygıları da göze çarpmıştır. Birçok beden imgesi unsuru ile ilişkisi incelenmiş beden imgesi esnekliği, mevcut çalışma kapsamında yenilikçi biçimde kas algısı bozukluğunda incelenmiştir. Kaslı ideal içselleştirmesi ile kas algısı bozukluğu belirtileri arasındaki güçlü ilişki beden imgesi esnekliğinin artan düzeyleri ile zayıflamıştır. Araştırmanın klinik göstergeleri; modelde en önemli baskı kaynağı olarak öne çıkan medyanın bilinçli kullanımının, teşvik edilen ideal bedenlere yönelik sosyal ve yasal düzenlemelerin ve beden imgesi esnekliğinin güçlendirilmesinin beden imgesi bozukluklarına- özellikle de henüz kanıta dayalı bir tedavi yöntemi bulunmayan kas algısı bozukluğuna- yönelik önleme ve müdahale programlarına faydalı bir ekleme olabileceği yönündedir. Gelecek çalışmaların modeli klinik örneklemlerde test etmeleri, sosyokültürel baskının zamana yayılmış yapısı ile uyumlu boylamsal tasarımlar kullanmaları ve bu çalışmanın yalnızca genel bir değerlendirme sunduğu egzersiz/spor değişkenleri ile beden imgesi ilişkisini daha detaylı incelemeleri verimli olacaktır.