Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sinirbilimler Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SİMAY ERİNÇ KURULTAYOĞLU
Danışman: Köksal Alptekin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Şizofreni, dil, düşünce, duygulanım ve davranışlarda bozulmaların olduğu psikiyatrik bir hastalıktır. Şizofreni tedavisinde antipsikotik ilaçlarla ilaç tedavisi en etkili yöntemdir. İlaç tedavisinin yanısıra destekleyici ve bilişsel davranışçı terapiler belirtilerin düzelmesinde etkilidir. Metakognitif tedavi uygulanan bilişsel-davranışsal terapilerin başında gelmektedir. Metakognisyon (üst biliş) bilişin bilişidir. Üst biliş Eğitim Programının (ÜEP) ana amacı, hezeyan ve hezeyanlı düşüncelerin "bilişsel altyapısını" değiştirmektir. ÜEP, şizofrenide yaygın bilişsel hataları ve problem çözme önyargılarını hedef alan sekiz temel modülden oluşur. Seansların amacı, katılımcıların bu bozulmalarla ilgili farkındalığını arttırmak ve mevcut problem çözme becerisini eleştirel bir gözle düşünmek konusunda katılımcıları teşvik etmektir. COVİD-19 pandemi süresince kısıtlamalardan dolayı yüz yüze görüşmeler azaldığı ve süreleri kısaldığı için online görüşmelerin önemi oldukça artmıştır. Bu çalışmanın amacı, şizofreni hastalarında online Üst biliş Eğitim Programının hastalık belirtilerine olan etkisini araştırmaktır. Araştırmaya Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi Şizofreni ve Diğer Psikotik Bozukluklar Polikliniği'ne başvuran DSM-V TR tanı ölçütlerine göre şizofreni tanısı alan 48 hasta muayene olmak için hastaneye geldikleri gün görüşmeye alındı. Bu 48 hastadan dışlama kriterleri nedeniyle hedeflenen örneklemin %50'si olan 24 hasta çalışmaya dahil edildi. Bu araştırmaya alınan hastalar rastgele olarak 12 hasta ÜEP uygulanan gruba ve 12 hasta da kontrol grubuna dahil edildi. Hastalardaki şizofreni belirtilerinin şiddeti Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), depresyon Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği (CŞDÖ) ile ve pandemiyle ilişkili anksiyete Coronavirus Anksiyete Ölçeği ile değerlendirildi. Çalışmaya alınan hastaların bilişsel işlevleri Digit Span, Kontrollü Kelime Çağrışım Testi ve Kategori Akıcılık testi kullanılarak değerlendirildi. Ölçümler uygulamanın başında ve sonunda yapıldı. Üst biliş Eğitim Programı 8 hafta süresince haftada 1 gün, günde 40 dakika online olarak uygulandı. Verilen ÜEP ardından program öncesi ve sonrası hastalık belirtileri diğer parametrelerle birlikte izlendi. Çalışmaya katılan kontrol hasta grubuna ÜEP uygulanmadı. Kontrol hasta grubuna ön ve son testler uygulandıktan sonra, müdahale grubu ile arasındaki farklılıklar incelendi. Üst biliş Eğitimi Programı etkisine PANSS değerleri üzerinden bakıldığında; Üst biliş eğitim programı uygulanan grup ve kontrol grubunun PANSS negatif belirti alt ölçeği puanı ön testten son teste değişimleri arasında anlamlı bir farklılık bulundu. PANSS Negatif Belirti alt ölçek maddelerinden N4 (Pasif Biçimde Kendini Toplumdan Çekme) ve N5 (Soyut Düşünme Güçlüğü) maddelerinde ÜEP müdahale etkisiyle ön-son test ölçümlerinde anlamlı bir farklılık bulundu. Gruplar arası PANSS pozitif, PANSS psikopatoloji ve PANSS toplam puanları Üst biliş Eğitim Programı etkisi ön test ve son test değişimlerinde anlamlı farklılık bulunmadı. Üst biliş eğitim programı uygulanan grup ve kontrol grubunun Calgary Depresyon Ölçeği ön testten son teste değişimleri arasında ve grup içi ön test ve son testler arasında anlamlı bir farklılık bulundu. Gruplar arasında nöropsikolojik testler (Digit Span, KAS, Kategori Akıcılık Testi) ÜEP etkisi ile ön test ve son test değişimlerinde anlamlı farklılık saptanmadı. Üst biliş eğitim programının şizofreni hastalarındaki negatif belirtiler şiddetini azaltmada etkili bir program olabileceği saptandı. Ayrıca online ÜEP uygulanan şizofreni hastalarının depresyon şiddetinde azalma saptandı. Bu çalışmada hastaların yaygın olarak telefon, tablet ve bilgisayar kullanması nedeniyle online Üst biliş programının uygulanabildiği görüldü. ÜEP şizofren hastalarının genel hastalık şiddetinin azalmasında etkili olmazken negatif belirtiler üzerinde etkili olması hastalarla kurulan etkileşimli ilişkinin hastanın harekete geçme, problem çözme ve sosyal biliş üzerine etkisini ortaya koyabilir. Hastalara uygulanacak online müdahale programlarının ulaşılabilir olması açısından yaygınlığının artması öngörülmektedir.