Avrupa Birliği'nin insan hakları bağlamında yapay zeka yaklaşımı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: IŞIL GÖÇEN
Danışman: ZÜHAL ÜNALP ÇEPEL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yapay zeka 1950'lerden itibaren uluslararası konferanslarda ve literatürde kendinden söz ettirmeye başlamıştır, ancak son yirmi yıl içerisinde yeni bir trend haline gelmiş ve literatürdeki varlığını giderek artırmıştır. Teknolojinin hız kesmeden gelişmeye devam ettiği dijital çağda yapay zekâ devletler için önemli bir güç göstergesi haline gelmiş, hatta uluslararası sistemdeki güç dengelerinin değişmesine olanak sağlamıştır. Bu bağlamda, Avrupa Birliği'nin yapay zekaya insan merkezli ve düzenleyici yaklaşımı Avrupa Birliği'nin teknolojik ilerlemesinin önünde bir engel teşkil etmektedir. Sosyal bilimler alanında literatürdeki yapay zeka çalışmaları, yapay zekanın kasıtlı ya da kasıtsız olarak istenmeyen sonuçlara sebebiyet verebileceğini tartışmaktadır. Yapay zekanın kaynağı olan veri kötü amaçlarla kullanıldığında ya da suistimal edildiğinde çeşitli insan hakları ihlallerine yol açmaktadır. Avrupa Birliği ise etik, güvenilir ve hesap verebilir bir yapay zekanın önemini vurgulamaktadır. Bu çalışma Avrupa Birliği'nin Lizbon Anlaşması ve AB Temel Haklar Bildirgesin'de söz edilen dayandığı temel değerleri de göz önüne alarak Avrupa Birliği'nin insan merkezli yapay zeka yaklaşımını eleştirel yönden ele almayı hedeflemektedir. Avrupa Birliği'nin yayınlamış olduğu ve kendisinin de mihenk taşı olarak adlandırdığı yapay zeka regülasyonlarının (Genel Veri Koruma Yönetmeliği (2016), Güvenilir Yapay Zeka İçin Etik Kurallar (2019), Yapay Zeka Üzerine Beyaz Kitap: mükemmellik ve güven için bir Avrupa yaklaşımı (2020), AB Yapay Zeka Yasası (2021), Yapay Zekâ Sorumluluk Direktifi (2022)) teknolojik ilerlemenin önünde bariyer teşkil edip etmediğini, Avrupa Birliği'nin katı regülatif yaklaşımında haklı olup olmadığını tartışarak literatürdeki boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Anahtar Kelimeler: Yapay Zeka, Avrupa Birliği, İnsan Hakları, Etik Yapay Zeka, Güvenilir Yapay Zeka, Hesap Verebilir Yapay Zeka, İnsan Merkezli Yapay Zeka, Yapay Zeka Regülasyonları.