El Tercihinin Nesne Konumuna Göre Değişim Saptama Performansı Üzerindeki Etkisi: Sağ-Sol Ayırt Etme Düzeyinin Rolü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FUNDA EKİCİ
Danışman: Derya Durusu Emek Savaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:El tercihi, bireylerin günlük aktivitelerinde sağ veya sol eli tercih etme eğilimini ifade eder. Sol el tercihi genellikle popülasyonun yaklaşık %10'unda görülür. El tercihi, hemisferik asimetriyi temsil eder ve dil ve konuşma, hemisferik asimetrinin en belirgin olduğu alanlardır. El tercihi, sağ-sol ayrım becerisini de etkiler. Solak bireyler genellikle sağ-sol ayrımında daha fazla zorluk yaşarlar. Değişim saptama, sahnede meydana gelen değişiklikleri fark etme becerisidir. Bu beceri, dikkat ve belleğin etkin kullanımını gerektirir. Bu alanlarda yapılan çalışmalar, sol ve sağ el tercihinin farklı bilişsel süreçlere olan etkilerini ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın amacı da alanyazında tutarsız olan el tercihi ve değişim körlüğü çalışmalarının her iki elini kullanma eğilimli katılımcıların da dahil edilerek yeniden ele alınmasıdır. Ayrıca daha önce sağ-sol ayırt etmenin değişim körlüğü ile ilişkisini inceleyen bir çalışma alanyazında yer almadığı için çalışma literatüre katkı sağlaması açısından önem taşımaktadır. Yapılan çalışma 145 katılımcı ile yürütülmüş olup katılımcılar el tercihi öz-bildirimlerine göre sağlak ve solak belirlenmiştir. Ardından katılımcılara deneyden önce Edinburgh El Tercihi Envanteri uygulanmış olup ölçekten elde edilen sonuçlara göre el tercihleri sağlak, solak ve ambideskter olarak belirlenmiştir. El tercihleri belirlenen katılımcıların iki farklı deneysel çalışma ile değişim körlüğü performansları ve sağ-sol ayırt etme becerileri karşılaştırılmıştır. İlk aşamada katılımcıların değişim körlüğü performanslarını değerlendirmek amacıyla yanıp sönme paradigması ve tek sunum paradigması kullanılmıştır. İkinci deneysel çalışmada ise katılımcılara üç aşamadan oluşan Bergen sağ-sol ayırt etme görevi uygulanmış ve sağ-sol ayırt etme ve zihinsel döndürme becerileri değerlendirilmiştir. Bulgular, Edinburgh ve öz-bildirim el tercihlerine göre farklılık göstermiş olup birinci ve üçüncü aşamada solakların daha başarılı olduğunu göstermiştir. Yanıp sönme paradigmasında el tercihine performansın farklılaşmadığı görülürken, erkeklerin kadınlara göre orta konumda yer alan nesneleri daha hızlı saptadığı bulunmuştur. Tek sunum paradigmasında ise erkek katılımcıların sahnenin sol tarafında yer alan nesneleri daha hızlı saptadığı bulunmuştur. Ayrıca solakların, ikinci deneyde zihinsel döndürme görevinde sağlak ve ambidekstere göre tepki sürelerinin daha kısa olduğu saptanmıştır. Sağ-sol ayırt etme becerisi ile, değişim körlüğü deneylerinde sahnenin sağ ve solunda yer alan nesneleri saptama performansları arasında bir ilişki bulunmuştur.