Türkçe`de ayrık yapılar


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2005

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÖZGE CAN

Danışman: LÜTFİYE OKTAR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

ÖZET Bu çalışmada Türkçedeki aynk yapıların söylem-edimbilimsel özelliklerinin betimlenmesi amaçlanmıştır. Söylem-edimbilimsel özelliklerin doğasını anlamada, incelenecek yapıların dilbilgisel betimlemelerinin gerekli olduğu düşüncesinden yola çıkılmış, ayrık yapılar sözdizim, anlambilim ve edimbilim etkileşimi temel alınarak çözümlenmiştir. Ayrık yapıların söylem işlevlerinin çözümlendiği bu araştırmanın kuramsal çerçevesini oluşturan İşlevsel Dilbilgisi modeline göre, Halliday'in (2004) tematik yapı ve bilgi yapısı yaklaşımı ile birlikte Prince'in (1978) metin- temelli yaklaşımı temel alınmıştır. Çalışmanın araştırma yöntemi olarak da, Bütünce Temelli Yaklaşım seçilmiş, bu yaklaşım çerçevesinde 6 planlanmış yazılı metinden (3 polisiye ve 3 tarihsel metin) oluşan bütünce çözümlenmiştir. Bu yaklaşım, sadece ayrık yapı türleri ve metin türleri arasındaki kullanım sıklıkları hakkında bilgi vermekle kalmamış, 'kendi kendine tahlil etme' (içgözlemsel) yöntemine karşılık, bütünce aracılığıyla toplanan verilerin araştırmacıyı daha nesnel ve daha güvenilir sonuçlara yönelttiğini göstermiştir. Bütünce Temelli Yaklaşım çerçevesinde oluşturulan bütüncenin çözümlenmesinden elde edilen bulgular, sözdizimsel olarak Türkçede ayrık yapıların ortaç yantümcesi ve koşaç ana tümcesinin birleşiminden oluştuğunu göstermektedir. Bu yapıların söylem-edimbilimsel özellikleri ise, ayrık yapılarla ayrık olmayan eşdeğerleri arasında belirgin iletişimsel farklılıkların bulunduğunu ortaya koymaktadır: Türkçede ayrık yapılar bilgiyi 'yeni bilgiye göre düzenlemekte ve metnin kurgulanmasında tematik belirginlik sağlamaktadır.