Arkeolojik mirasın çevresel bağlamı içinde analizi ve bütüncül korunması için öneriler: Bozburun Yarımadası örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜNSU ÖZBOZDAĞ
Danışman: ALİ KAZIM ÖZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Anadolu'nun somut ve somut olmayan kültürel varlıklar açısından taşıdığı zenginlik, özellikle sürekli iskân gören kırsal yerleşimlerde çok katmanlı fiziksel ve kültürel birikimler olarak görünür hâle gelmektedir. Tarihsel süreç boyunca yerel topluluklar, yaşadıkları coğrafyanın doğal ve kültürel bileşenleriyle uyumlu yaşam biçimleri geliştirerek mimari düzenlerini, üretim pratiklerini ve mekânsal örgütlenmelerini kuşaktan kuşağa aktarmıştır. Bu bağlamda, Bozburun Yarımadası'nda antik dönemden itibaren kullanılan tarım terasları, su yapıları, inanç alanları ve yapı kalıntıları, sonraki dönem kırsal yerleşimleriyle iç içe geçerek günümüze ulaşan özgün kültürel peyzaj örneklerini oluşturmaktadır. Bu tezde, Marmaris ilçesine bağlı Bozburun Yarımadası'nın güney kesimindeki kırsal alanlar; tarihsel süreklilik, mimari tipoloji ve kültürel peyzaj bağlamında ele alınmıştır. Yarımadadaki geleneksel konut mimarisi, yel değirmenleri, sarnıçlar, antik tarım terasları ve kıyı-iç kesim inanç alanları, bunları biçimlendiren yaşam pratikleriyle birlikte diakronik bir yaklaşımla analiz edilmiştir. Özellikle Selimiye, Bozburun ve Söğüt gibi kıyı yerleşimlerinde gözlenen turizm baskısı, nüfus artışı ve plansız yapılaşma süreçleri, kırsal mirasın karşı karşıya olduğu riskleri görünür kılmaktadır. Araştırma, Hisarönü (Kastabos), Orhaniye (Bybassos), Turgut (Hydas), Bayır (Syrna), Selimiye (Losta), Bozburun (Tymnos), Taşlıca (Phoinix), Söğüt (Thyssanos) ve Bozukkale (Loryma) yerleşimlerinde yürütülen kapsamlı alan çalışmalarıyla desteklenmiştir. Bu genel çerçeve içerisinde, coğrafi izolasyonu sayesinde tarihsel sürekliliğini en nitelikli biçimde koruyabilmiş olan Aziziye (Karamaka) yerleşimi, derinlemesine analizlerin gerçekleştirildiği ana vaka alanı olarak ele alınmıştır. Çalışmada, Bozburun Yarımadası'nın kırsal peyzajı; morfolojik özellikler, yerleşim örgüsü, üretim alanları ve mimari tipolojiler üzerinden değerlendirilmiş; özellikle Ege adalarıyla kurduğu tarihsel, coğrafi ve mekânsal benzerlikler karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu karşılaştırmalar aracılığıyla, Ege adalarında uygulanan kırsal miras koruma yaklaşımları analiz edilmiş ve Bozburun Yarımadası için uygulanabilir, bütüncül ve sürdürülebilir koruma stratejileri geliştirilmiştir. Tez, arkeolojik ve kırsal mimari mirasın birlikte ele alındığı kültürel peyzaj yaklaşımı temelinde; risk analizleri, koruma ilkeleri ve yerel ölçekli uygulama önerileri sunmayı amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Bozburun Yarımadası, Aziziye (Karamaka), Kültürel Miras, Kültürel Peyzaj, Mimari Tipoloji, Tarihsel Süreklilik, Bütüncül Koruma